Czym jest kapitalizm?
Tylko pracownicy i pracownice mogą obalić system wyzysku.
Kapitalizm jest bardziej produktywny i dynamiczny niż jakikolwiek poprzedni system – jednak cały ten potencjał zaspokajania ludzkich potrzeb jest marnowany
Nie ma alternatywy wobec kapitalizmu – a przynajmniej tak właśnie establishment chce, żebyśmy myśleli. Jak zauważył teoretyk Fredric Jameson, łatwiej wyobrazić sobie koniec świata niż koniec kapitalizmu.
Jednym z najważniejszych osiągnięć Karola Marksa była analiza tego, jak powstał kapitalizm, jak funkcjonuje i jak można go obalić.
Kapitalizm pojawił się stosunkowo niedawno w historii ludzkości. Zaczął się poważnie rozwijać w Europie pod koniec średniowiecza, a w XIX wieku zaczął rozprzestrzeniać się na całym świecie.
Kapitalizm opiera się na dwóch wielkich podziałach. Pierwszym z nich jest podział między samymi kapitalistami.
Łatwo jest myśleć o kapitalizmie w kategoriach chciwości elit rządzących światem – obscenicznego bogactwa takich ludzi, jak Elon Musk, Jeff Bezos czy Warren Buffett. Ale kapitalizm to nie tylko obsceniczna chciwość tych osób.
Kapitaliści są zmuszeni konkurować ze sobą, aby zgarnąć większe zyski i zdominować większą część rynku dla swoich produktów. Jeśli nie będą skutecznie konkurować, zostaną przejęci albo zbankrutują.
Konkurencja między kapitalistami zmusza ich do rozwijania produkcji na skalę nie do pomyślenia w żadnym wcześniejszym społeczeństwie.
Marks pisał, że klasa kapitalistyczna nie może istnieć bez „nieustannego rewolucjonizowania na- rzędzi produkcji, a tym samym stosunków produkcji, a wraz z nimi całokształtu stosunków społecznych”. Kapitalizm jest systemem dynamicznym.
Oznacza to jednak również, że szefowie są stale zmuszani do tego, by wymuszać na pracownikach dłuższy czas pracy za mniejsze wynagrodzenie. Muszą też nieustannie inwestować w nowe technologie, które dają im przewagę konkurencyjną.
Szefowie są podzieleni między sobą. Ich brutalna, bezwzględna konkurencja to materiał na dramaty, takie jak Sukcesja. Jest jednak jedna rzecz, która może ich zjednoczyć – groźba oporu ze strony tych, których wyzyskują.
Wynika to z faktu, że drugim wielkim podziałem w sercu systemu kapitalistycznego jest ten między szefami, czyli burżuazją, a klasą pracowniczą.
Kapitalizm jest wyjątkowy, ponieważ jest systemem powszechnej produkcji towarowej. Towary to dobra wytwarzane na sprzedaż na rynku. Zdolność pracowników do pracy, ich siła robocza, staje się towarem, a praca najemna staje się główną formą pracy.
Kapitaliści lubią myśleć, że to ich sprytne inwestycje i innowacyjne technologie tworzą ich bogactwo. Jednak to praca pracowników generuje zyski.
Szefowie nieustannie próbują zmusić siłę roboczą do akceptowania gorszych warunków pracy. Dlatego pracownicy mają zbiorowy interes w organizowaniu się, aby przeciwstawić się żądaniom szefów. Ten antagonistyczny stosunek między pracownikami a kapitalistami jest fundamentalną relacją społeczną definiującą kapitalizm.
Konkurencja sprawia, że kapitalizm jest systemem anarchicznym. Nikt nie wie, czy istnieje rynek na wytworzone towary, dopóki nie zostaną one wystawione na sprzedaż. Prowadzi to do gór dóbr, których nikt nie chce kupić, oraz do straszliwego niedoboru rzeczy żywotnie potrzebnych, ale niedających wystarczającego zysku.
Nasza zdolność do racjonalnego planowania produkcji w celu zaspokajania ludzkich potrzeb i wspierania zdrowia planety zostaje zniweczona przez proces gromadzenia zysków.
Kapitalizm jest bardziej produktywny i dynamiczny niż jakikolwiek wcześniejszy system. Jednak cały ten potencjał zaspokajania ludzkich potrzeb jest marnowany. Zamiast tego jest nieuchronnie naznaczony nieludzkością, nierównością, kryzysami, wojnami i zniszczeniem.
Jest tylko jeden sposób na zniesienie kapitalizmu i osiągnięcie socjalizmu: pracownicy sami muszą przejąć własność i kontrolę nad procesem produkcji poprzez demokratyczne planowanie.
Judy Cox
Category: Gazeta - maj 2026, Gazeta - maj 2026 - cd.
Subscribe
If you enjoyed this article, subscribe to receive more just like it.
