{"id":9127,"date":"2023-02-01T23:35:00","date_gmt":"2023-02-01T22:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127"},"modified":"2026-01-27T17:18:19","modified_gmt":"2026-01-27T16:18:19","slug":"kapitalizm-i-holokaust","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127","title":{"rendered":"Kapitalizm i Holokaust"},"content":{"rendered":"\n

Obro\u0144cy obecnego systemu twierdz\u0105, \u017ce nazistowskie obozy \u015bmierci nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z tym, jak funkcjonuje kapitalizm. Jednak jak podkre\u015bla Simon Basketter, niemiecka klasa panuj\u0105ca zaaprobowa\u0142a Hitlera, a w wielu przypadkach czerpa\u0142a ze zorganizowanego przez niego ludob\u00f3jstwa korzy\u015bci<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"Maj
Maj 1944 r. W\u0119gierscy \u017bydzi przed wys\u0142aniem do kom\u00f3r gazowych w Auschwitz-Birkenau.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Prowadzona przez nazist\u00f3w eksterminacja \u017byd\u00f3w wymyka si\u0119 pr\u00f3bom racjonalnego wyt\u0142umaczenia. W ci\u0105gu czterech lat zamordowano sze\u015b\u0107 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, czyli jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich przedstawicieli tej grupy w Europie. Kolejne pi\u0119\u0107 milion\u00f3w ofiar \u2013 spo\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci LGBT+, Rom\u00f3w, os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami oraz przeciwnik\u00f3w politycznych \u2013 zgin\u0119\u0142o w obozach koncentracyjnych i obozach zag\u0142ady.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie chodzi jednak tylko o skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ani o to, \u017ce do Holokaustu dosz\u0142o g\u0142\u00f3wnie z powodu jednego z niekontrolowanych wybuch\u00f3w nienawi\u015bci, jakie towarzysz\u0105 ludob\u00f3jstwom. Chocia\u017c cz\u0119\u015bciowo tak\u017ce z tego powodu. Gdy w 1941 r. Niemcy wkroczyli na Litw\u0119, \u017cy\u0142o tam 230 tys. \u017byd\u00f3w. Trzy lata p\u00f3\u017aniej, w\u0142a\u015bnie po jednym z takich wybuch\u00f3w nienawi\u015bci, pozosta\u0142o przy \u017cyciu zaledwie 8 tys. \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w zgin\u0119\u0142a w wyniku przemy\u015blanego, zbiurokratyzowanego procesu. Najpierw ludno\u015b\u0107 \u017cydowska by\u0142a masowo rozstrzeliwana i zagazowywana przez Einsatzgruppen \u2013 jednostki poruszaj\u0105ce si\u0119 na ty\u0142ach wojsk niemieckich przemierzaj\u0105cych zachodnie i po\u0142udniowe tereny Zwi\u0105zku Radzieckiego w latach 1941?42.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017aniej machina zag\u0142ady przybra\u0142a posta\u0107 linii produkcyjnej z komorami gazowymi. Ob\u00f3z Auschwitz sta\u0142 si\u0119 \u201enajwi\u0119ksz\u0105 ludzk\u0105 rze\u017ani\u0105\u201d, jak wyrazi\u0142 si\u0119 jego najd\u0142u\u017cej pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 komendant. Z kolei ocala\u0142y z Holokaustu pisarz Primo Levi uj\u0105\u0142 to nast\u0119puj\u0105co: \u201ejeszcze nigdy nie unicestwiono tylu istnie\u0144 ludzkich w tak kr\u00f3tkim czasie i za pomoc\u0105 tak przytomnej kombinacji najnowszych wynalazk\u00f3w, fanatyzmu i okrucie\u0144stwa\u201d.<\/p>\n\n\n\n

To by\u0142 mord dokonywany kapitalistycznymi metodami, w ramach kt\u00f3rych kolej i przedsi\u0119biorstwa przemys\u0142owe zaopatrywa\u0142y obozy \u015bmierci i dostarcza\u0142y chemikalia, a koncern IBM przetwarza\u0142 dane. Aby taki poziom okrucie\u0144stwa by\u0142 mo\u017cliwy, konieczne by\u0142o wykorzystanie proces\u00f3w przemys\u0142owych. Garstka nadal funkcjonuj\u0105cych mi\u0119dzynarodowych korporacji czerpa\u0142a z tego ogromne zyski.<\/p>\n\n\n\n

Zastosowanie technologii nie by\u0142o jedynym kapitalistycznym wymiarem tego ludob\u00f3jstwa \u2013 innym by\u0142y kapitalistyczne stosunki produkcji. Niemieccy kapitali\u015bci \u2013 z kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy wcale nie pa\u0142ali mi\u0142o\u015bci\u0105 do nazist\u00f3w ani \u017c\u0105dz\u0105 ludob\u00f3jstwa \u2013 stworzyli warunki, w kt\u00f3rych nazistowski re\u017cim m\u00f3g\u0142 sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119 w ich interesie.<\/p>\n\n\n\n

Niemiecka klasa posiadaj\u0105ca mia\u0142a gorzkie wspomnienia zwi\u0105zane z rewolucj\u0105 1918 roku, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a upokarzaj\u0105c\u0105 dla nich I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. W kolejnych latach dochodzi\u0142o do kolejnych rewolucyjnych zryw\u00f3w. Istnia\u0142y obawy o zdolno\u015b\u0107 pa\u0144stwa do powstrzymania rewolucyjnych zap\u0119d\u00f3w klasy robotniczej.<\/p>\n\n\n\n

Rosyjski rewolucjonista Lew Trocki pisa\u0142: \u201eOkrzep\u0142a bur\u017cuazja nie lubi faszystowskich sposob\u00f3w rozwi\u0105zywania jej problem\u00f3w, poniewa\u017c wstrz\u0105sy i niepokoje cho\u0107by le\u017ca\u0142y w interesie bur\u017cuazyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 r\u00f3wnie\u017c niebezpiecze\u0144stwa dla niej samej. Wielka bur\u017cuazja nie lubi tej metody w takim samym stopniu, w jakim cz\u0142owiek ze spuchni\u0119t\u0105 szcz\u0119k\u0105 nie lubi wyrywania z\u0119b\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rozwi\u0105zaniem preferowanym przez niemieck\u0105 klas\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 by\u0142o tworzenie \u201esilnych\u201d rz\u0105d\u00f3w wok\u00f3\u0142 uznanych polityk\u00f3w prawicy. Jednak prawica pilnie potrzebowa\u0142a bazy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra zapewni\u0142aby jej wsparcie w parlamencie oraz si\u0142\u0119 na ulicach.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie to mog\u0142a zaoferowa\u0107 nazistowska partia Hitlera. Skala kryzysu gospodarczego sk\u0142oni\u0142a niezadowolon\u0105 klas\u0119 \u015bredni\u0105 do poszukiwania bardziej radykalnych rozwi\u0105za\u0144 na prawicy.<\/p>\n\n\n\n

Hitler znalaz\u0142 koz\u0142a ofiarnego. Nie atakowa\u0142 samego kapitalizmu, tylko \u201eobcych\u201d kapitalist\u00f3w \u2013 maj\u0105c na my\u015bli \u017byd\u00f3w \u2013 kt\u00f3rzy nie \u201es\u0142u\u017c\u0105 narodowi\u201d. Antysemityzm by\u0142 tym, co jednoczy\u0142o nazist\u00f3w pomimo istniej\u0105cych sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy interesami klasy \u015bredniej a poparciem partii dla kapita\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Paramilitarne przemarsze i wiece pompowa\u0142y poczucie dumy zubo\u017ca\u0142ej klasy \u015bredniej i cz\u0119\u015bci bezrobotnych. Udowodni\u0142y panuj\u0105cym przydatno\u015b\u0107 Hitlera.<\/p>\n\n\n\n

W 1932 r. w kr\u0119gach wielkiego biznesu i armii zacz\u0119to rozwa\u017ca\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzenia Hitlera do rz\u0105du. Pomimo sporadycznej antykapitalistycznej retoryki Hitler zapewnia\u0142, \u017ce nie uderzy w istniej\u0105c\u0105 w\u0142adz\u0119 gospodarcz\u0105 ani armi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142 nie tylko rozbi\u0107 lewic\u0119 i zwi\u0105zki zawodowe \u2013 co by\u0142o ambicj\u0105 ca\u0142ej klasy posiadaj\u0105cej \u2013 ale tak\u017ce odbudowa\u0107 niemieckie imperium. Obieca\u0142 ponowne zbrojenia i ekspansj\u0119. To wszystko by\u0142o mi\u0142e dla ucha przedstawicieli biznesu i armii.<\/p>\n\n\n\n

W lutym 1933 r., tu\u017c po tym, jak zosta\u0142 mianowany kanclerzem, Hitler spotka\u0142 si\u0119 z najpot\u0119\u017cniejszymi niemieckimi przemys\u0142owcami. Na spotkaniu zasugerowano zebranie trzech milion\u00f3w marek na nadchodz\u0105c\u0105 kampani\u0119 wyborcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Parudziesi\u0119ciu przyby\u0142ych na spotkanie biznesmen\u00f3w zrobi\u0142o to bez wahania. Wielu z nich zosta\u0142o oddanymi cz\u0142onkami partii nazistowskiej, a nawet SS. Ozdabiali oni swoje rezydencje obrazami skradzionymi \u017bydom wys\u0142anym do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Wi\u0119\u017ani\u00f3w tych oboz\u00f3w zam\u0119czali na \u015bmier\u0107 prac\u0105 w swoich fabrykach.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re firmy, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciciele przybyli na spotkanie z Hitlerem, istniej\u0105 do dzi\u015b. Do jego zwolennik\u00f3w nale\u017ca\u0142y rodziny Quandt (BMW), Flick (w tamtym czasie w\u0142a\u015bciciele koncernu Daimler-Benz), Porsche-Pi\u00ebch (w\u0142a\u015bciciele motoryzacyjnego giganta \u2013 firmy Volkswagen), von Finck (wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciele koncernu Allianz \u2013 najwi\u0119kszej na \u015bwiecie firmy ubezpieczeniowej) oraz Oetker (kt\u00f3rej imperium dzia\u0142a w najr\u00f3\u017cniejszych bran\u017cach: od mro\u017conej pizzy po luksusowe hotele).<\/p>\n\n\n\n

Szef firmy Oetker w czasie II wojny \u015bwiatowej by\u0142 oficerem SS, kt\u00f3ry przeszed\u0142 szkolenie w obozie koncentracyjnym Dachau i zaopatrywa\u0142 si\u0142y nazistowskie w desery.<\/p>\n\n\n\n

Nie wszystko posz\u0142o po my\u015bli szef\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W 1935 r. pa\u0144stwo nazistowskie postawi\u0142o na ekspansj\u0119. Hitler obieca\u0142 \u201ezabezpieczy\u0107 dostawy surowc\u00f3w i \u017cywno\u015bci dla narodu\u201d. Oznacza\u0142o to ograniczenie eksportu w celu wzmocnienia przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego \u2013 sektora kluczowego dla gospodarki wojennej. Gdy Fritz Thyssen, jeden z pierwszych kapitalist\u00f3w popieraj\u0105cych Hitlera, sprzeciwi\u0142 si\u0119 tej polityce, jego fabryki zosta\u0142y przej\u0119te przez pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Chwilowe o\u017cywienie gospodarcze przynios\u0142a \u201earyzacja\u201d \u017cydowskich maj\u0105tk\u00f3w zar\u00f3wno w Niemczech, jak i poza granicami kraju. Odpowiedzialny za ni\u0105 Hermann G\u00f6ring przyzna\u0142, \u017ce nie zna \u201elepszego sposobu na podtrzymanie rozwoju niemieckiej gospodarki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pomys\u0142 sprowadza\u0142 si\u0119 do przerzucenia koszt\u00f3w ekonomicznych funkcjonowania Rzeszy na podbite terytoria i \u201erasy podporz\u0105dkowane\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Klasa panuj\u0105ca w du\u017cej mierze zachowa\u0142a w\u0142adz\u0119 ekonomiczn\u0105, ale w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 sprawowa\u0142o grono rywalizuj\u0105cych ze sob\u0105 dzia\u0142aczy ruchu nazistowskiego, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy\u0142y lojalno\u015b\u0107 wobec Hitlera i rasizm.<\/p>\n\n\n\n

Niemiecka klasa panuj\u0105ca zosta\u0142a wci\u0105gni\u0119ta w ludob\u00f3jcz\u0105 wojn\u0119. Nie tylko na to przysta\u0142a, ale w pe\u0142ni w niej uczestniczy\u0142a \u2013 nierzadko czerpi\u0105c z niej ogromne korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Od najwcze\u015bniejszych lat wojny \u017bydzi byli chwytani i umieszczani w gettach, gdzie musieli si\u0119 mierzy\u0107 z brutalno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa, g\u0142odem i prac\u0105 przymusow\u0105. Po falach alianckich bombardowa\u0144 nazi\u015bci zacz\u0119li wyp\u0119dza\u0107 \u017byd\u00f3w z ich dom\u00f3w, kt\u00f3re przejmowali nowi lokatorzy. By\u0142 to jeden z punkt\u00f3w konferencji w Wannsee styczniu 1942 r, podczas kt\u00f3rej w przera\u017caj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142ach zaplanowano Holokaust.<\/p>\n\n\n\n

Stopniowo likwidowano getta, a \u017byd\u00f3w albo wysy\u0142ano do oboz\u00f3w pracy, albo do oboz\u00f3w koncentracyjnych, kt\u00f3re by\u0142y trybami gigantycznej machiny zag\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

Holokaust wi\u0105za\u0142 si\u0119 z losami wojennymi nazist\u00f3w na froncie wschodnim. W 1941 r. podekscytowany Hitler, przekonany o tym, \u017ce zwyci\u0119stwo jest na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki, da\u0142 sygna\u0142 do przeprowadzenia przyspieszonej pacyfikacji i \u201eoczyszczania\u201d nowego niemieckiego \u201eogrodu w Edenie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza\u0142o to zwi\u0119kszenie liczebno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w Einsatzgruppen, kt\u00f3re otrzyma\u0142y rozkaz przeprowadzania ca\u0142kowitej eliminacji \u017byd\u00f3w w miejsce przeprowadzanych dot\u0105d selektywnie masakr. Nast\u0119pnie Hitler zatwierdzi\u0142 program deportacji europejskich \u017byd\u00f3w na wsch\u00f3d oraz budow\u0119 oboz\u00f3w zag\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

Podczas gdy przeprowadzane w pocz\u0105tkowym okresie wyw\u0142aszczanie \u017byd\u00f3w by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142em korzy\u015bci ekonomicznych, p\u00f3\u017aniejsze ludob\u00f3jstwo wi\u0105za\u0142o si\u0119 z kosztami. Poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 utrat\u0119 cennej wykwalifikowanej si\u0142y roboczej oraz zaj\u0119cie cz\u0119\u015bci taboru wojskowego. Pojedyncze firmy kapitalistyczne, takie jak IG Farben, czerpa\u0142y zyski z dostarczania do oboz\u00f3w \u015brodk\u00f3w zag\u0142ady. Jednak nie to by\u0142o najwa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Spoiwem, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142o wszystkich nazist\u00f3w, by\u0142y rasistowskie idee. By\u0142y one dla nich wa\u017cniejsze ni\u017c zyski czy strategia wojskowa. Cho\u0107 okre\u015blone wydarzenia wp\u0142yn\u0119\u0142y na spos\u00f3b i tempo przebiegu Holokaustu, to jednak si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 tego barbarzy\u0144stwa by\u0142a w\u0142a\u015bnie ideologia.<\/p>\n\n\n\n

Z tego samego powodu gdy tylko nad Rzesz\u0105 zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 widmo kl\u0119ski, re\u017cimowi pozosta\u0142o jedno: przyspieszy\u0107 eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w \u2013 je\u015bli mieli przegra\u0107, to przynajmniej chcieli zd\u0105\u017cy\u0107 z unicestwieniem narodu \u017cydowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 kierownictwo partii nazistowskiej musia\u0142o stosowa\u0107 nadzwyczajne \u015brodki, aby podtrzyma\u0107 anty\u017cydowskie nastroje. Wielu nie\u017cydowskich Niemc\u00f3w pomaga\u0142o ratowa\u0107 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Op\u00f3r pojawia\u0142 si\u0119 nawet w piekle. Wi\u0119\u017aniom obozu Auschwitz, kt\u00f3rych zmuszano do palenia cia\u0142 zagazowanych ludzi, uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 materia\u0142y wybuchowe i wysadzi\u0107 jedno z czterech krematori\u00f3w. Wszyscy zostali straceni. Przyk\u0142ad\u00f3w podobnych akt\u00f3w odwagi by\u0142o wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

Kryzys kapitalizmu nie musia\u0142 doprowadzi\u0107 do Holokaustu, ale zrodzi\u0142 zapotrzebowanie na nazist\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli z\u0142ama\u0107 op\u00f3r klasy pracowniczej i kt\u00f3rzy potrzebowali Holokaustu.<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 \u0141ukasz Wiewi\u00f3r<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obro\u0144cy obecnego systemu twierdz\u0105, \u017ce nazistowskie obozy \u015bmierci nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z tym, jak funkcjonuje kapitalizm. Jednak jak podkre\u015bla Simon Basketter, niemiecka klasa panuj\u0105ca zaaprobowa\u0142a Hitlera, a w wielu przypadkach czerpa\u0142a ze zorganizowanego przez niego ludob\u00f3jstwa korzy\u015bci Prowadzona przez nazist\u00f3w eksterminacja \u017byd\u00f3w wymyka si\u0119 pr\u00f3bom racjonalnego wyt\u0142umaczenia. W ci\u0105gu czterech lat zamordowano sze\u015b\u0107 milion\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9130,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[253,254,1],"tags":[97],"class_list":["post-9127","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-luty-2023","category-gazeta-luty-2023-cd","category-uncategorized","tag-featured"],"yoast_head":"\nKapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Obro\u0144cy obecnego systemu twierdz\u0105, \u017ce nazistowskie obozy \u015bmierci nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z tym, jak funkcjonuje kapitalizm. Jednak jak podkre\u015bla Simon Basketter, niemiecka klasa panuj\u0105ca zaaprobowa\u0142a Hitlera, a w wielu przypadkach czerpa\u0142a ze zorganizowanego przez niego ludob\u00f3jstwa korzy\u015bci Prowadzona przez nazist\u00f3w eksterminacja \u017byd\u00f3w wymyka si\u0119 pr\u00f3bom racjonalnego wyt\u0142umaczenia. W ci\u0105gu czterech lat zamordowano sze\u015b\u0107 milion\u00f3w […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-02-01T22:35:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-27T16:18:19+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"535\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Kapitalizm i Holokaust\",\"datePublished\":\"2023-02-01T22:35:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-27T16:18:19+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\"},\"wordCount\":1617,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - luty 2023\",\"Gazeta - luty 2023 - cd.\",\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\",\"name\":\"Kapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg\",\"datePublished\":\"2023-02-01T22:35:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-27T16:18:19+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg\",\"width\":800,\"height\":535},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kapitalizm i Holokaust\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Kapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja","og_description":"Obro\u0144cy obecnego systemu twierdz\u0105, \u017ce nazistowskie obozy \u015bmierci nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z tym, jak funkcjonuje kapitalizm. Jednak jak podkre\u015bla Simon Basketter, niemiecka klasa panuj\u0105ca zaaprobowa\u0142a Hitlera, a w wielu przypadkach czerpa\u0142a ze zorganizowanego przez niego ludob\u00f3jstwa korzy\u015bci Prowadzona przez nazist\u00f3w eksterminacja \u017byd\u00f3w wymyka si\u0119 pr\u00f3bom racjonalnego wyt\u0142umaczenia. W ci\u0105gu czterech lat zamordowano sze\u015b\u0107 milion\u00f3w […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2023-02-01T22:35:00+00:00","article_modified_time":"2026-01-27T16:18:19+00:00","og_image":[{"width":800,"height":535,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Kapitalizm i Holokaust","datePublished":"2023-02-01T22:35:00+00:00","dateModified":"2026-01-27T16:18:19+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127"},"wordCount":1617,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - luty 2023","Gazeta - luty 2023 - cd.","Uncategorized"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127","name":"Kapitalizm i Holokaust - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg","datePublished":"2023-02-01T22:35:00+00:00","dateModified":"2026-01-27T16:18:19+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Zydzi.wegierscy.auschwitz.birkenau.mj_.lub_.czerwiec.1944.jpg","width":800,"height":535},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=9127#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kapitalizm i Holokaust"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9127"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9905,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9127\/revisions\/9905"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}