{"id":8711,"date":"2022-07-01T23:45:00","date_gmt":"2022-07-01T21:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711"},"modified":"2022-07-21T22:56:39","modified_gmt":"2022-07-21T20:56:39","slug":"zbrodnie-kapitalizmu-przeciwko-przyrodzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711","title":{"rendered":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie"},"content":{"rendered":"\n
\"18.06.22.
18.06.22. Protest Extinction Rebellion Youth Wroc\u0142aw. Na FB czytamy:
\u201ePotrzebujemy sprawiedliwej transformacji energetycznej TERAZ. Uniezale\u017cnienia si\u0119 od koncern\u00f3w naftowych. Przej\u015bcia na nieemisyjne \u017ar\u00f3d\u0142a energetyczne\u201d. Fot. Krzysztof Zatycki.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Australijski socjalista Jeff Sparrow jest pisarzem, dziennikarzem i felietonist\u0105 \u201eGuardiana\u201d. W rozmowie z aktywist\u0105 na rzecz klimatu Martinem Empsonem opowiada o swojej ksi\u0105\u017cce \u201d<\/em>Crimes Against Nature?Capitalism and Global Heating<\/em><\/strong>? (Zbrodnie przeciwko przyrodzie \u2013 kapitalizm a globalne ocieplenie).<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od wyja\u015bnienia, jak w ksi\u0105\u017cce traktujesz kapitalizm i przyrod\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z ideami Karola Marksa na studiach pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych XX w. Twierdzono wtedy, \u017ce marksizm nie ma niemal nic do powiedzenia na temat przyrody.<\/p>\n\n\n\n

Gdy w p\u00f3\u017aniejszym okresie wr\u00f3ci\u0142em do klasycznych dzie\u0142 Marksa, dostrzeg\u0142em uderzaj\u0105c\u0105 oczywisto\u015b\u0107, \u017ce marksizm jest g\u0142\u0119boko przej\u0119ty \u015bwiatem przyrody.<\/p>\n\n\n\n

Coraz cz\u0119\u015bciej ludzie zaniepokojeni zmianami klimatycznymi dostrzegaj\u0105, \u017ce s\u0105 one wynikiem uwarun- kowa\u0144 systemowych. Jednak aby naprawd\u0119 zrozumie\u0107 problem, nale\u017cy lepiej zrozumie\u0107 kapitalizm.<\/p>\n\n\n\n

Dotykasz tej kwestii, omawiaj\u0105c, w jaki spos\u00f3b kapitalizm w miar\u0119 swojego rozwoju zmienia relacje spo\u0142eczne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nawet g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowanym politycznie ludziom cz\u0119sto bardzo trudno czyta si\u0119 artyku\u0142y o zmianach klimatycznych, poniewa\u017c jest to do znudzenia pora\u017caj\u0105ca lektura.<\/p>\n\n\n\n

Relacja mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a przyrod\u0105 nie jest jedynie rodzajem zwyk\u0142ego przeciwie\u0144stwa \u2013 w rzeczywisto\u015bci jest to rodzaj dialektycznej zale\u017cno\u015bci, w ramach kt\u00f3rej ludzie i natura wzajemnie na siebie oddzia\u0142uj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest to tylko zagadnienie teoretyczne \u2013 ma ono konsekwencje polityczne. Je\u015bli uznamy, \u017ce cz\u0142owiek od zawsze zmienia \u015brodowisko naturalne, otwiera to mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia nowego ekologizmu, kt\u00f3ry potencjalnie by\u0142by szans\u0105 na ustanowienie innych, lepszych relacji z przyrod\u0105. Tego rodzaju spos\u00f3b patrzenia na kryzys klimatyczny napawa wi\u0119kszym optymizmem.<\/p>\n\n\n\n

W jaki spos\u00f3b kapitalizm zmieni\u0142 nasze relacje z przyrod\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zasz\u0142a tu fundamentalna zmiana. Jako Australijczyk jestem bardzo \u015bwiadomy tego, \u017ce \u017cyj\u0119 w kraju za\u0142o\u017conym jako kolonialne pa\u0144stwo osadnicze. Inwazja Europejczyk\u00f3w mia\u0142a bolesny wp\u0142yw na rdzenn\u0105 ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra \u017cy\u0142a w Australii przez 40 czy nawet 50 tys. lat przed osadnictwem bia\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n

Istnia\u0142a tu kultura, kt\u00f3ra mia\u0142a bardzo odmienny stosunek do przyrody. Rdzenni mieszka\u0144cy fundamentalnie przeobrazili kontynent australijski, ale potrafili \u017cy\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry uczyni\u0142 ekosystem bogatszym i znacznie bardziej dynamicznym. By\u0142o to mo\u017cliwe dlatego, \u017ce si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 zmian nie by\u0142a kapitalistyczna pogo\u0144 za zyskiem, lecz tradycja i kultura.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli ludzie mogli \u017cy\u0107 tak w przesz\u0142o\u015bci, nie ma \u017cadnego powodu, dla kt\u00f3rego nie mieliby powt\u00f3rzy\u0107 tego w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Po nap\u0142ywie bia\u0142ych krajobraz kontynentu zmieni\u0142 si\u0119 w bardzo kr\u00f3tkim czasie niemal nie do poznania. \u017byzne niegdy\u015b ziemie na r\u00f3wninach uleg\u0142y ogromnej erozji.<\/p>\n\n\n\n

Rdzenni mieszka\u0144cy byli bardzo \u015bwiadomi naturalnych cykli i \u017cyli zgodnie z nimi, jednak zosta\u0142y one zaburzone.<\/p>\n\n\n\n

Australia nie powr\u00f3ci ju\u017c do przedindustrialnej organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa, ale dlaczego nie mo\u017cemy utrzyma\u0107 trwa\u0142ych relacji przypominaj\u0105cych te, kt\u00f3re nawi\u0105zywali rdzenni mieszka\u0144cy przed osadnictwem bia\u0142ych? Niestety uniemo\u017cliwia to kapitalizm.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 wszelkiej wytw\u00f3rczo\u015bci nie s\u0105 zwyczaje, tradycyjne prawa ani \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, co najlepsze dla \u015brodowiska, lecz \u017c\u0105dza zysku. Gdy do Australii sprowadzono kapitalistyczne stosunki spo\u0142eczne, mia\u0142y one katastrofalny wp\u0142yw na rdzenn\u0105 ludno\u015b\u0107 oraz na krajobraz jako ca\u0142o\u015b\u0107. W ksi\u0105\u017cce wskazuj\u0119 niekt\u00f3re podobie\u0144stwa z procesem rozwoju kapitalizmu w Anglii.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza\u0142 on zupe\u0142ne przemodelowanie stosunku do ziemi. Wywo\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c masowe bezrobocie i wzrost przest\u0119pczo\u015bci \u2013 problem, kt\u00f3ry rozwi\u0105zano, wysy\u0142aj\u0105c ludzi do Australii. Tradycyjne stosunki mi\u0119dzy lud\u017ami z klasy pracuj\u0105cej z ramach angielskich wsi i region\u00f3w zosta\u0142y zrujnowane przez grodzenia, czyli proceder przejmowania wsp\u00f3lnej dot\u0105d ziemi przez posiadaczy ziemskich i kapitalistycznych rolnik\u00f3w, oraz przez ustanowienie systemu pracy najemnej, a wi\u0119c ekonomicznej konieczno\u015bci sprzeda\u017cy swojej pracy w zamian za wynagrodzenie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie by\u0142a do tego przyzwyczajona.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie przebiega\u0142o wprowadzenie kapitalizmu w Australii. W\u0142adcy kolonialni cz\u0119sto narzekali, \u017ce rdzenni mieszka\u0144cy nie rozumiej\u0105 idei pracy za wynagrodzenie. Chwil\u0119 pracowali, a potem odchodzili. Przed nastaniem kapitalizmu rdzenni mieszka\u0144cy cieszyli si\u0119 znacznie wy\u017cszym poziomem \u017cycia. Ich zwi\u0105zek z przyrod\u0105 by\u0142 istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em poczucia sensu. Postrzegali oni prac\u0119 najemn\u0105 jako wyj\u0105tkowo pust\u0105 i bezduszn\u0105. Pomys\u0142 wykonywania pracy wed\u0142ug wytycznych jednego nadzorcy nie mia\u0142 dla nich sensu.<\/p>\n\n\n\n

Narzekania australijskich w\u0142adc\u00f3w kolonialnych do z\u0142udzenia przypominaj\u0105 wcze\u015bniejsze utyskiwania przemys\u0142owc\u00f3w w Anglii.<\/p>\n\n\n\n

Praca najemna by\u0142a czym\u015b stosunkowo nowym, a wsz\u0119dzie, gdzie zosta\u0142a narzucona, by\u0142a postrzegana jako koszmar. Zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b, w jaki ludzie rozumieli siebie jako istoty ludzkie oraz przyrod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W jednym z rozdzia\u0142\u00f3w piszesz w fascynuj\u0105cy spos\u00f3b o tym, jak nap\u0119dzany przez przemys\u0142 motoryzacyjny kult samochodu wypar\u0142 zr\u00f3wnowa\u017cony transport publiczny. Inny rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0142e\u015b reklamie wyrob\u00f3w tytoniowych, wskazuj\u0105c na analogi\u0119 do wsp\u00f3\u0142czesnego zaprzeczania zmianom klimatu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jednym z mit\u00f3w, z kt\u00f3rymi pr\u00f3buj\u0119 si\u0119 zmierzy\u0107, jest przekonanie, \u017ce kryzys ekologiczny jest wynikiem chciwo\u015bci, lenistwa, egoizmu i g\u0142upoty zwyk\u0142ych ludzi, kt\u00f3rzy dla kr\u00f3tkoterminowych korzy\u015bci s\u0105 gotowi zniszczy\u0107 planet\u0119. Dowodem na trafno\u015b\u0107 tej argumentacji wydaje si\u0119 by\u0107 kult samochodu \u2013 a zw\u0142aszcza jego ameryka\u0144skie wydanie.<\/p>\n\n\n\n

Tyle tylko, \u017ce epoka kultu samochodu w USA nasta\u0142a dopiero po okresie naprawd\u0119 intensywnych walk. Wcze\u015bniej nie wiedzia\u0142em, \u017ce w latach 90. XIX wieku w ca\u0142ych Stanach Zjednoczonych istnia\u0142a dobrze prosperuj\u0105ca infrastruktura tramwajowa, kt\u00f3ra zosta\u0142a zlikwidowana, poniewa\u017c nie przynosi\u0142a zysk\u00f3w. Nap\u0119dy elektryczne by\u0142y wtedy pod wieloma wzgl\u0119dami bardziej zaawansowane technologicznie ni\u017c silniki spalinowe.<\/p>\n\n\n\n

Raz po raz pojawiaj\u0105 si\u0119 innowacje technologiczne, kt\u00f3re maj\u0105 potencja\u0142, by faktycznie polepszy\u0107 \u017cycie ludzi. Zamiast tego trafiaj\u0105 one w r\u0119ce biznesu, co ko\u0144czy si\u0119 nieodmiennie pogorszeniem zar\u00f3wno jako\u015bci \u017cycia zwyk\u0142ych ludzi, jak i stanu \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj, pr\u00f3buj\u0105c argumentowa\u0107 o znaczeniu klasy pracuj\u0105cej jako si\u0142y zdolnej do przekszta\u0142cania spo\u0142ecze\u0144stwa, cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce grupa ta nienawidzi przyrody oraz \u017ce tylko klasa \u015brednia dba o drzewa, zwierz\u0119ta, pi\u0119kne krajobrazy i wszystko inne.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem dzisiejsza klasa pracuj\u0105ca zosta\u0142a ukszta\u0142towana przez takie procesy, jak grodzenia oraz pe\u0142ne przemocy przymusowe wysiedlenia z ziemi. Zwykli ludzie rozmawiali o nowych warunkach \u017cycia w kapitalizmie przemys\u0142owym oraz o tym, jak zmieni\u0142y si\u0119 ich relacje z przyrod\u0105 i jak bardzo tego nienawidz\u0105. Zwolennicy czartyzmu \u2013 masowego ruchu robotnik\u00f3w w Wielkiej Brytanii z lat 30. i 40. XIX w. \u2013 m\u00f3wili: \u201e\u017cyli\u015bmy na wsi, gdzie ros\u0142y drzewa. Teraz \u017cyjemy w piekielnym kapitalistycznym otoczeniu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Po\u017cegnanie ze \u015bwiatem przyrody normalizuje si\u0119 na p\u00f3\u017aniejszym etapie rozwoju kapitalizmu, gdy wyprowadzka klasy pracuj\u0105cej ze wsi staje si\u0119 faktem.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b zmiany klimatyczne i inne katastrofy dotykaj\u0105 najbiedniejsze i najbardziej uciskane spo\u0142eczno\u015bci bardziej ni\u017c bogatych. W coraz wi\u0119kszym stopniu typowym do\u015bwiadczeniem klasy pracuj\u0105cej jest zmaganie si\u0119 ze skutkami takich zjawisk, jak huragany czy powodzie, lub konieczno\u015b\u0107 pracy w ekstremalnych warunkach klimatycznych.<\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0119 o zak\u0142adach koncernu Amazon, w kt\u00f3rych ludzie pracuj\u0105 w tak wysokich temperaturach, \u017ce przed bram\u0105 czekaj\u0105 karetki do wywo\u017cenia ludzi, kt\u00f3rzy zas\u0142abn\u0105. Zmiany klimatyczne tylko pogarszaj\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Czy uwa\u017casz, \u017ce pandemia Covid-19 przyczyni\u0142a si\u0119 do tego procesu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pandemia Covid-19 nie jest bezpo\u015brednim skutkiem zmian klimatycznych, ale nie da si\u0119 jej oddzieli\u0107 od szerszej katastrofy ekologicznej, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 zmiany klimatyczne. Poniewa\u017c ziemia jest karczowana i rozrastaj\u0105 si\u0119 miasta, cz\u0142owiek ma coraz cz\u0119\u015bciej styczno\u015b\u0107 z organizmami, z kt\u00f3rymi nie mia\u0142 do tej pory \u017cadnego kontaktu.<\/p>\n\n\n\n

Powoduje to wzrost ryzyka rozprzestrzeniania si\u0119 wirus\u00f3w, z czym mamy do czynienia w przypadku pandemii Covid-19. Mo\u017cna zatem m\u00f3wi\u0107 o zwi\u0105zku pandemii z kryzysem ekologicznym.<\/p>\n\n\n\n

Nie musi to wcale oznacza\u0107, \u017ce ludzie rozumiej\u0105 ten zwi\u0105zek. Jednak wszyscy widzieli\u015bmy statystyki dotycz\u0105ce liczby miliarder\u00f3w, kt\u00f3rych maj\u0105tek ur\u00f3s\u0142 w czasie pandemii do niebotycznych rozmiar\u00f3w. W\u0142a\u015bnie dlatego poj\u0119cie klasy staje si\u0119 coraz istotniejsze w dyskusji o katastrofie ekologicznej.<\/p>\n\n\n\n

Wspominasz w ksi\u0105\u017cce o tym, jak ameryka\u0144ski ruch ekologiczny w jego pocz\u0105tkach kszta\u0142towa\u0142y prawicowe idee, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do dzi\u015b. Odpowiadasz tak\u017ce na mit o przeludnieniu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ameryka\u0144ski ruch ekologiczny znajdowa\u0142 si\u0119 pod szczeg\u00f3lnie silnym wp\u0142ywem prawicowej romantyzacji przesz\u0142o\u015bci. Cz\u0119sto doszukiwano si\u0119 analogii mi\u0119dzy inwazyjnymi chwastami i zb\u0142\u0105kanymi zwierz\u0119tami a imigrantami lub lud\u017ami z \u201eniepo\u017c\u0105danych\u201d ras. Niekt\u00f3re z pierwszych i najwa\u017cniejszych kampanii ekologicznych by\u0142y prowadzone przez ludzi, kt\u00f3rzy byli zwolennikami eugeniki i skrajnymi rasistami. Chocia\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzisiejszych ekolog\u00f3w sprzeciwia si\u0119 oczywi\u015bcie rasizmowi, to jednak niekt\u00f3re za\u0142o\u017cenia teoretyczne z zamierzch\u0142ych czas\u00f3w wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 w obiegu.<\/p>\n\n\n\n

Gdy piszemy lub m\u00f3wimy o kryzysie ekologicznym, s\u0142yszymy cz\u0119sto, \u017ce \u201eprawdziwym problemem jest zbyt du\u017ca liczba ludzi\u201d. Jest to argument, kt\u00f3ry intuicyjnie wydaje si\u0119 mie\u0107 sens przy du\u017cym uproszczeniu.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie w rzeczywisto\u015bci \u015bwiat tak nie dzia\u0142a. Po pierwsze niekt\u00f3re z najbiedniejszych kraj\u00f3w na \u015bwiecie maj\u0105 wyj\u0105tkowo ma\u0142\u0105 populacj\u0119. R\u00f3wnolegle istniej\u0105 bogate miasta, takie jak Nowy Jork, gdzie na ma\u0142ej przestrzeni st\u0142oczono ogromn\u0105 liczb\u0119 ludzi. Jak wida\u0107, argument o przeludnieniu kusi swoj\u0105 prostot\u0105, ale jest b\u0142\u0119dny. Ponadto ma on prawicowy rodow\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Na najbardziej podstawowym poziomie zawsze pojawia si\u0119 pytanie, kim s\u0105 te nadwy\u017ckowe grupy, kt\u00f3re powinny znikn\u0105\u0107? Oczywi\u015bcie nigdy nie nale\u017c\u0105 do nich sami zwolennicy teorii przeludnienia. Nikt nigdy nie powie: \u201ena \u015bwiecie jest zbyt du\u017co ludzi, dlatego ja i moja rodzina chcemy podda\u0107 si\u0119 eutanazji\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Gdy \u201enadmiarow\u0105\u201d grup\u0105 nie s\u0105 mieszka\u0144cy Globalnego Po\u0142udnia, s\u0105 ni\u0105 masy we w\u0142asnym kraju. Zawsze pojawiaj\u0105 si\u0119 pomys\u0142y przymusowej sterylizacji i ograniczania dozwolonej liczby potomstwa. Jednak w krajach, w kt\u00f3rych wprowadzono takie rozwi\u0105zania, zawsze przynosi\u0142o to fatalne rezultaty.<\/p>\n\n\n\n

\u017badne przewidywania teoretyk\u00f3w przeludnienia nie potwierdzi\u0142y si\u0119. Na przyk\u0142ad: tempo wzrostu populacji zwolni\u0142o tak bardzo, \u017ce w wielu krajach m\u00f3wi si\u0119 teraz o potrzebie zwi\u0119kszenia przyrostu naturalnego.<\/p>\n\n\n\n

Jednak argument ten ci\u0105gle wraca, poniewa\u017c \u017cywi si\u0119 rozpacz\u0105. Gdy panuje poczucie, \u017ce nie mo\u017cna zmobilizowa\u0107 mas, o wiele \u0142atwiej jest powiedzie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie masy s\u0105 problemem.<\/p>\n\n\n\n

Ten sam spos\u00f3b my\u015blenia daje o sobie zna\u0107 w dyskusji o konsumpcjonizmie. Istnieje przekonanie, \u017ce problemem jest nadmierne spo\u017cycie \u2013 poniewa\u017c ludzie s\u0105 chciwi i leniwi, wi\u0119c chc\u0105 mie\u0107 telewizory z du\u017cym ekranem i wiele innych d\u00f3br.<\/p>\n\n\n\n

Nies\u0142awny faszystowski sprawca masakry w Christchurch, w Nowej Zelandii wysun\u0105\u0142 ten argument wprost, pisz\u0105c w swoim manife\u015bcie o potrzebie eksterminacji imigrant\u00f3w. Podobnie niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie sztabu Donalda Trumpa odpowiedzialni za jego antyimigracyjn\u0105 kampani\u0119 z 2016 r. mieli wieloletnie powi\u0105zania z wczesnym ruchem ekologicznym. Przesun\u0119li si\u0119 oni nie tylko na prawicowe, ale wr\u0119cz na skrajnie prawicowe pozycje.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesny ruch ekologiczny wykona\u0142 kawa\u0142 \u015bwietnej roboty, kwestionuj\u0105c argumenty o przeludnieniu i wyp\u0119dzaj\u0105c rasist\u00f3w z ruchu. Z tego powodu dzisiejsza skrajna prawica bardzo niepewnie porusza si\u0119 po tematach ekologicznych. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nadal neguje zmiany klimatu, ale widzimy, \u017ce b\u0119dzie to dla niej obiecuj\u0105ca kwestia.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy na przyk\u0142ad Australi\u0119, w kt\u00f3rej obowi\u0105zuj\u0105 jedne z najbardziej odra\u017caj\u0105cych przepis\u00f3w imigracyjnych na \u015bwiecie. W ci\u0105gu najbli\u017cszych kilku lat nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 masowego exodusu uchod\u017ac\u00f3w klimatycznych z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata, uciekaj\u0105cych przed podnosz\u0105cym si\u0119 poziomem m\u00f3rz i katastrofalnymi zmianami temperatur.<\/p>\n\n\n\n

Co si\u0119 stanie, gdy ci ludzie przyb\u0119d\u0105 do kraj\u00f3w takich, jak Australia? Nast\u0105pi ponownie presja na uszczelnienie granic. Przy wykorzystaniu ekologicznej retoryki powstaje \u015bwiat mur\u00f3w i policyjnego terroru. Je\u015bli nie uda nam si\u0119 zbudowa\u0107 ruchu, jest to ca\u0142kiem prawdopodobny scenariusz na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z inspiruj\u0105cych stron mobilizacji wok\u00f3\u0142 szczytu Cop26 w Wielkiej Brytanii by\u0142 silny nacisk ruchu na kwesti\u0119 uchod\u017ac\u00f3w klimatycznych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dzieci w obozie Higlo, w Gode, w Etiopii. W obozie przebywaj\u0105 ludzie przesiedleni wskutek suszy spowodowanej zmianami klimatu.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie! Opr\u00f3cz tego mieli\u015bmy niedawno zryw ruchu Black Lives Matter. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych szacunk\u00f3w by\u0142a to najwi\u0119ksza mobilizacja w ramach akcji protestu w historii ludzko\u015bci. To dow\u00f3d na to, jak niestabilna jest sytuacja i jak szybko wszystko mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kryzys ekologiczny coraz cz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 jako sta\u0142y sk\u0142adnik \u017cycia klasy pracuj\u0105cej. Nieuchronnie splata si\u0119 wi\u0119c z prowadzonymi przez t\u0119 klas\u0119 walkami, kt\u00f3re niekoniecznie musz\u0105 by\u0107 prowadzone pod sztandarem ochrony klimatu.<\/p>\n\n\n\n

W ameryka\u0144skich magazynach koncernu Amazon podejmowane s\u0105 pr\u00f3by zak\u0142adania komisji zwi\u0105zkowych. Wdra\u017cane technologie tworz\u0105 warunki pod pewnymi wzgl\u0119dami gorsze ni\u017c te, kt\u00f3re panowa\u0142y w dziewi\u0119tnastowiecznych zak\u0142adach \u2013 szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie monitorowania ka\u017cdej sekundy pracy. Pr\u00f3buj\u0105c si\u0119 organizowa\u0107, pracownicy musieli stawi\u0107 czo\u0142a pandemii oraz skonfrontowa\u0107 si\u0119 ze skutkami wy\u017cszych temperatur, przy czym oba zjawiska maj\u0105 zwi\u0105zek z kryzysem ekologicznym.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119ksze uzwi\u0105zkowienie daje szersze mo\u017cliwo\u015bci stawiania \u017c\u0105da\u0144 dotycz\u0105cych ochrony \u015brodowiska. Nie odbywa si\u0119 to jednak automatycznie i zale\u017cy od politycznej dojrza\u0142o\u015bci pracownik\u00f3w. Jednak dostrzegamy sygna\u0142y, \u017ce mo\u017ce si\u0119 to szybko zmieni\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 niemo\u017cliwy 20 lat temu, gdy panowa\u0142o przekonanie o istnieniu czego\u015b w rodzaju muru mi\u0119dzy walkami klasy pracuj\u0105cej a walkami o ochron\u0119 \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n

Jak socjali\u015bci powinni anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w ruch ekologiczny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce ruch socjalistyczny wiele si\u0119 uczy od ruch\u00f3w ekologicznych. Jednocze\u015bnie musimy te\u017c stanowczo przekonywa\u0107, \u017ce jest to kryzys systemowy i jedynym sposobem na jego rozwi\u0105zanie jest wypracowanie nowej relacji mi\u0119dzy ludzko\u015bci\u0105 a przyrod\u0105, a wi\u0119c ca\u0142kowicie odmiennego sposobu produkcji. Oczywi\u015bcie jest to program maksymalny, ale stawka jest teraz na tyle wysoka, \u017ce kto\u015b, kto nie stawia maksymalnych oczekiwa\u0144, nie wydaje si\u0119 osob\u0105 powa\u017cn\u0105. Nikt nie wierzy, \u017ce kryzys klimatyczny mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107, prowadz\u0105c jedynie recykling \u015bmieci.<\/p>\n\n\n\n

Co istotne, z Twojego punktu widzenia si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 jest klasa pracuj\u0105ca. M\u00f3wisz o XIX-wiecznym brytyjskim marksi\u015bcie Williamie Morrisie i jego idei spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na demokratycznym planowaniu w gospodarce. Mo\u017cemy uczy\u0107 si\u0119 od ruchu ekologicznego, ale jako lewica rewolucyjna mamy do zaoferowania co\u015b wi\u0119cej \u2013 wizj\u0119 alternatywnego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest to kwestia, kt\u00f3rej w przesz\u0142o\u015bci nie podkre\u015blali\u015bmy dostatecznie dobitnie, poniewa\u017c brzmia\u0142o to zbyt radykalnie i zbyt utopijnie. Jednak dzisiaj nie mo\u017cna si\u0119 d\u0142u\u017cej uchyla\u0107. Ksi\u0105\u017cka Williama Morrisa \u201eWie\u015bci z nik\u0105d\u201d to klasyka socjalistycznej utopii, ale tak\u017ce bardzo wyra\u017anie i bardzo \u015bwiadomie utopii ekologicznej.<\/p>\n\n\n\n

Morris dociera w niej do sedna problemu, czyli stosunku ludzi do przyrody. A stosunek ten wyra\u017ca si\u0119 w pracy. Konieczno\u015b\u0107 sprzeda\u017cy si\u0142y roboczej \u2013 naszej zdolno\u015bci do pracy \u2013 ma ogromny wp\u0142yw na nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 do kszta\u0142towania otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata. Morris przedstawia wizj\u0119 socjalistycznej przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej ludzie \u017cyj\u0105 i pracuj\u0105 w inny spos\u00f3b, a centralnym elementem tego systemu jest planowanie.<\/p>\n\n\n\n

W wizji autora ludzie demokratycznie i kolektywnie decyduj\u0105, co chc\u0105 robi\u0107, czego chc\u0105 u\u017cywa\u0107, co chc\u0105 wytwarza\u0107. Gdy tylko pomy\u015blimy o tym w kategoriach potencjalnej mo\u017cliwo\u015bci, problem klimatyczny staje si\u0119 znacznie mniej trudny do rozwi\u0105zania.<\/p>\n\n\n\n

Wiemy, co nale\u017cy zrobi\u0107, aby zatrzyma\u0107 zmiany klimatu. Wiemy, \u017ce musimy zamkn\u0105\u0107 kopalnie w\u0119gla, odej\u015b\u0107 od paliw kopalnych. Wiemy, \u017ce dysponujemy wszystkimi technologiami, kt\u00f3re teoretycznie umo\u017cliwiaj\u0105 nam zrobienie kroku w tym kierunku. Problem w tym, \u017ce kapitalizm nam to uniemo\u017cliwia. Gdyby\u015bmy jednak mogli decydowa\u0107 demokratycznie i zbiorowo, otworzy\u0142yby si\u0119 nieograniczone wprost mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Gdy uda\u0142o nam si\u0119 usun\u0105\u0107 konieczno\u015b\u0107 podporz\u0105dkowania si\u0119 rynkom we wszystkim, co robimy, problem sta\u0142by si\u0119 mniej beznadziejny. Przed nami d\u0142uga droga do stworzenia gospodarki planowanej w ramach pracowniczej demokracji. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce ruch musi zacz\u0105\u0107 m\u00f3wi\u0107 o tym otwarcie.<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 \u0141ukasz Wiewi\u00f3r<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Australijski socjalista Jeff Sparrow jest pisarzem, dziennikarzem i felietonist\u0105 \u201eGuardiana\u201d. W rozmowie z aktywist\u0105 na rzecz klimatu Martinem Empsonem opowiada o swojej ksi\u0105\u017cce \u201dCrimes Against Nature?Capitalism and Global Heating? (Zbrodnie przeciwko przyrodzie \u2013 kapitalizm a globalne ocieplenie). Czy mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od wyja\u015bnienia, jak w ksi\u0105\u017cce traktujesz kapitalizm i przyrod\u0119? Po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8712,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[239,241],"tags":[97],"class_list":["post-8711","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-lipiec-sierpien-2022","category-gazeta-lipiec-sierpien-2022-cd","tag-featured"],"yoast_head":"\nZbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Australijski socjalista Jeff Sparrow jest pisarzem, dziennikarzem i felietonist\u0105 \u201eGuardiana\u201d. W rozmowie z aktywist\u0105 na rzecz klimatu Martinem Empsonem opowiada o swojej ksi\u0105\u017cce \u201dCrimes Against Nature?Capitalism and Global Heating? (Zbrodnie przeciwko przyrodzie \u2013 kapitalizm a globalne ocieplenie). Czy mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od wyja\u015bnienia, jak w ksi\u0105\u017cce traktujesz kapitalizm i przyrod\u0119? Po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-07-01T21:45:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-07-21T20:56:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"949\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"586\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie\",\"datePublished\":\"2022-07-01T21:45:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-07-21T20:56:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\"},\"wordCount\":2755,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2022\",\"Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2022 - cd..\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\",\"name\":\"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg\",\"datePublished\":\"2022-07-01T21:45:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-07-21T20:56:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg\",\"width\":949,\"height\":586},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja","og_description":"Australijski socjalista Jeff Sparrow jest pisarzem, dziennikarzem i felietonist\u0105 \u201eGuardiana\u201d. W rozmowie z aktywist\u0105 na rzecz klimatu Martinem Empsonem opowiada o swojej ksi\u0105\u017cce \u201dCrimes Against Nature?Capitalism and Global Heating? (Zbrodnie przeciwko przyrodzie \u2013 kapitalizm a globalne ocieplenie). Czy mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od wyja\u015bnienia, jak w ksi\u0105\u017cce traktujesz kapitalizm i przyrod\u0119? Po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2022-07-01T21:45:00+00:00","article_modified_time":"2022-07-21T20:56:39+00:00","og_image":[{"width":949,"height":586,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie","datePublished":"2022-07-01T21:45:00+00:00","dateModified":"2022-07-21T20:56:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711"},"wordCount":2755,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2022","Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2022 - cd.."],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711","name":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg","datePublished":"2022-07-01T21:45:00+00:00","dateModified":"2022-07-21T20:56:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/protest.extinction.rebellion.youth_.wroclaw.18.06.2022.jpg","width":949,"height":586},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=8711#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zbrodnie kapitalizmu przeciwko przyrodzie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8711"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8711\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8714,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8711\/revisions\/8714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}