{"id":7314,"date":"2020-11-01T23:35:00","date_gmt":"2020-11-01T22:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314"},"modified":"2020-11-16T19:39:12","modified_gmt":"2020-11-16T18:39:12","slug":"aby-uratowac-przyrode-musimy-zniszczyc-kapitalizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314","title":{"rendered":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm"},"content":{"rendered":"\n
\"Przyjaciel
Przyjaciel Karola Marksa, E. Ray Lankaster.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W zmaganiach o \u015bwiat przyrody zawsze lewica sta\u0142a w opozycji do prawicy; teraz te zmagania sta\u0142y si\u0119 walk\u0105 o przetrwanie \u2013 pisze Sarah Ensor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W XIX w. niekt\u00f3rzy naukowcy pr\u00f3bowali zrozumie\u0107 dzie\u0142o \u201estworzyciela\u201d, podczas gdy inni chcieli, by wiedza usprawni\u0142a \u017cycie ludzi. Chemik Justus von Liebig pr\u00f3bowa\u0142 rozwi\u0105za\u0107 narastaj\u0105cy w kapitalizmie problem p\u0142odno\u015bci ziemi w rolnictwie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jego badania nad azotanami i reakcjami chemicznymi w ziemi zacz\u0119\u0142y pokazywa\u0107, \u017ce zmniejszaj\u0105ca si\u0119 p\u0142odno\u015b\u0107 ziemi nie jest czym\u015b naturalnym, ale jest wynikiem proces\u00f3w charakterystycznych dla kapitalizmu. Ta praca mia\u0142a g\u0142\u0119boki wp\u0142ywa na my\u015blenie o ekologii Marksa i Engelsa w odniesieniu do metabolicznego p\u0119kni\u0119cia i dialektyki przyrody.<\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie Charles Darwin dyskutowa\u0142 o swych koncepcjach ewolucji z geologiem Charlesem Lyellem i botanikiem Josephem Hookerem. Darwin opublikowa\u0142 sw\u0105 teori\u0119 ewolucji ju\u017c w 1858 roku, gdy\u017c Alfred Wallace powiadomi\u0142 go listownie, i\u017c doszed\u0142 do bardzo podobnych wniosk\u00f3w. W nast\u0119pnym roku Darwin wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 O pochodzeniu gatunk\u00f3w<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Darwin by\u0142 skr\u0119powany ograniczeniami ideologicznymi, oraz obawami o to, jaki wp\u0142yw jego odkrycia na temat proces\u00f3w biologicznych b\u0119d\u0105 mia\u0142y na jego reputacj\u0119, na religi\u0119 i na spo\u0142ecze\u0144stwo. Mimo to jego koncepcje wci\u0105\u017c by\u0142y rewolucyjne i zmusi\u0142y ludzi do ponownego rozwa\u017cenia wszystkiego, co zdawali si\u0119 \u201ewiedzie\u0107\u201d i \u201erozumie\u0107\u201d na sw\u00f3j temat oraz na temat swego miejsca w \u015bwiecie przyrody. Teoria ewolucji i selekcja naturalna sta\u0142y si\u0119 ideami, o kt\u00f3re mia\u0142o walczy\u0107 nowe pokolenie pionier\u00f3w biologii, nie obawiaj\u0105ce si\u0119 szoku wywo\u0142anego przez nowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z najwa\u017cniejszych przedstawicieli tego pokolenia by\u0142 przyjaciel Marksa E. Ray Lankester. Twierdzi\u0142 on, \u017ce aby zrozumie\u0107 dialektyczne interakcje pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi formami \u017cycia, powinni\u015bmy je studiowa\u0107 w ich naturalnym \u015brodowisku. Jak wykaza\u0142 John Bellamy Foster w swej ksi\u0105\u017cce The Return of Nature<\/em>, niemal\u017ce linearny rozw\u00f3j idei ekologicznych w r\u00f3wnym stopniu by\u0142 kszta\u0142towany przez kryzys ekologiczny i walk\u0119 klasow\u0105, jak i przez odkrycia naukowe i technologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Botanik Arthur Tansley pracowa\u0142 z Lankesterem i Francisem Wall Oliverem, kt\u00f3ry bada\u0142 efekty zanieczyszczenia powietrza na ro\u015bliny i utworzy\u0142 szereg stacji monitoruj\u0105cych zanieczyszczenie na terenie Londynu. Ci trzej naukowcy rozumieli ekologi\u0119 jako zesp\u00f3\u0142 dynamicznych system\u00f3w dialektycznych. W odniesieniu do swych bada\u0144 Tansley zacz\u0105\u0142 u\u017cywa\u0107 poj\u0119cia \u201eekosystemy\u201d. W ten spos\u00f3b zacz\u0105\u0142 narasta\u0107 konflikt pomi\u0119dzy t\u0105 szko\u0142\u0105 my\u015blenia a botanicznym establiszmentem, kt\u00f3ry sk\u0142onny by\u0142 uwa\u017ca\u0107 struktur\u0119 i formy ro\u015blin za rzecz najbardziej istotn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Te dwa odmienne podej\u015bcia doprowadzi\u0142y do otwartego starcia w grudniu 1917 r., gdy Tansley i jego koledzy og\u0142osili, \u017ce ekologia i genetyka s\u0105 wa\u017cniejsze ni\u017c studiowanie struktury ro\u015blin wyizolowanych z ich naturalnego \u015brodowiska. Za to, jak r\u00f3wnie\u017c za popieranie nowego Krajowego Zwi\u0105zku Pracownik\u00f3w Naukowych, zostali oni oskar\u017ceni o \u201ebotaniczny bolszewizm\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Podobny radykalizm ekologiczny pojawi\u0142 si\u0119 w imperium rosyjskim, gdzie przyrodnicy zmagali si\u0119 z wylesieniem, erozj\u0105 gleby, ochron\u0105 \u017ar\u00f3de\u0142 wody, zr\u00f3wnowa\u017conymi polowaniami i granicami wzrostu. Mieli oni \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce unikalne ekosystemy step\u00f3w gin\u0105 pod p\u0142ugami. W 1898 r. uda\u0142o im si\u0119 przekona\u0107 posiadacza ziemskiego, by zamieni\u0142 500 km2<\/sup> stepu na swej posiad\u0142o\u015bci w zapowiednik<\/em> (rezerwat ochronny do bada\u0144 nad przyrod\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Po\u0142o\u017cony ok. 1000 km na po\u0142udnie od Moskwy rezerwat Askania Nowa sta\u0142 si\u0119 magnesem, przyci\u0105gaj\u0105cym radykalnych naukowc\u00f3w i zwyk\u0142ych ludzi dbaj\u0105cych o przyrod\u0119. Powsta\u0142y inne rezerwaty przyrody, jednak wybuch I wojny \u015bwiatowej przyspieszy\u0142 wylesianie i niemal doprowadzi\u0142 do wygini\u0119cia \u017cubr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c wielu naukowc\u00f3w wi\u0105za\u0142o wielkie nadzieje z rewolucj\u0105 rosyjsk\u0105. W. I. Taliew z Charkowskiego Towarzystwa Przyrodnik\u00f3w powiedzia\u0142: \u201eNagle stan\u0119li\u015bmy w obliczu najszerszych horyzont\u00f3w dla maksymalnej wolno\u015bci i pe\u0142nych rz\u0105d\u00f3w ludowych\u201d, podczas gdy \u201elos nauki w ka\u017cdym narodzie jest organicznie zwi\u0105zany z panuj\u0105cymi w nim warunkami politycznymi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u0141akn\u0105cy ziemi ch\u0142opi chcieli przej\u0105\u0107 Askani\u0119 Now\u0105 w 1917 r., jednak sowiet Kronsztadu pom\u00f3g\u0142 j\u0105 ocali\u0107 \u2013 wezwa\u0142 rz\u0105d rewolucyjny do wys\u0142ania specjalnego komisarza, by chroni\u0142 nieza- st\u0105piony rezerwat.<\/p>\n\n\n\n

Zmagania pomi\u0119dzy post\u0119powymi i reakcyjnymi naukowcami o przedmiot i kierunek bada\u0144 nad ekologi\u0105 trwa\u0142y jeszcze w latach 30-tych ubieg\u0142ego wieku. Reakcjoni\u015bci lansowali \u201enaukowy\u201d rasizm, kt\u00f3ry mia\u0142 udowadnia\u0107, \u017ce biali w spos\u00f3b naturalny g\u00f3ruj\u0105 nad wszystkimi innymi lud\u017ami. Uskar\u017cali si\u0119 oni na planowanie, kolektywizm i \u015brodowiskowy socjalizm. Twierdzili, \u017ce ich \u201eczysta nauka\u201d jest neutralna i obiektywna \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od idei ruchu \u201estosunk\u00f3w spo\u0142ecznych w nauce\u201d na lewicy.<\/p>\n\n\n\n

Tragedi\u0105 lewicowej ekologii i nauki w og\u00f3le w latach 30-tych by\u0142o to, \u017ce jej \u015bwietno\u015b\u0107 w du\u017cej mierze by\u0142a kr\u0119powana, dyskredytowana czy wr\u0119cz niszczona przez stalinizm. Symbolem tego zjawiska by\u0142o o\u015bmiu radzieckich naukowc\u00f3w, kt\u00f3rym pozwolono wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w II Mi\u0119dzynarodowym Kongresie Historii Nauki i Technologii w 1931 r. w Wielkiej Brytanii.<\/p>\n\n\n\n

Ta delegacja, pod przewodnictwem Niko\u0142aja Bucharina, skupia\u0142a jednych z najbardziej znanych naukowc\u00f3w marksistowskich, pracuj\u0105cych nad dynamik\u0105 sieci troficznych, genetyk\u0105, ekosystemami oraz przedmiotami, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej nazwano geosferami i ekologi\u0105 systemow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W swym w\u0142asnym kraju walczyli oni z \u0142ysenkoizmem \u2013 ulubion\u0105 przez Stalina teori\u0105 na temat przyrody i uprawy ro\u015blin. Odrzuca\u0142a ona genetyk\u0119 mendelia\u0144sk\u0105 i twierdzi\u0142a, \u017ce ka\u017cda adaptacja organizmu do jego \u015brodowiska jest przekazywana jego potomstwu.<\/p>\n\n\n\n

Wcze\u015bniej udowodniono fa\u0142szywo\u015b\u0107 tej nie-darwinowskiej teorii, jednak mocno wyolbrzymione twierdzenia Trofima \u0141ysenki o efektywno\u015bci jego szczep\u00f3w ro\u015blin i zwi\u0119kszonych zbiorach zb\u00f3\u017c by\u0142y wygodne dla mitotw\u00f3rczych plan\u00f3w 5-letnich Stalina.<\/p>\n\n\n\n

\u0141ysenkoizm by\u0142 broni\u0105 Stalina przeciwko Niko\u0142ajowi Bucharinowi i wielu najznamienitszym naukowcom radzieckim, w tym W\u0142adimirowi Wernadzkiemu, W\u0142adimirowi Stanczin- skiemu i Niko\u0142ajowi Wawi\u0142owi. Ich prace, idee i popularno\u015b\u0107 stanowi\u0142y dla Stalina zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n

Wielu z nich zgin\u0119\u0142o w stalinowskich czystkach, jednak w latach 20-tych i na pocz\u0105tku 30-tych byli oni cz\u0119\u015bci\u0105 mi\u0119dzynarodowej sieci tw\u00f3rczych bada\u0144, opartych na dialektycznym rozumieniu przyrody i nauki w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

Boom gospodarczy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po II wojnie \u015bwiatowej boom gospodarczy w kapitalizmie wykreowa\u0142 nowe kryzysy ekologiczne oraz nowe zmagania antykapitalistyczne i ekologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Wielu ekolog\u00f3w sta\u0142o si\u0119 dzia\u0142aczami antywojennymi po pr\u00f3bnej eksplozji bomby wodorowej na Atolu Bikini w 1954 r., kt\u00f3ra skazi\u0142a radioaktywnym opadem obszar o wielko\u015bci 11 tys. km2<\/sup>. Zacz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c narasta\u0107 kryzys bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do utraty gatunk\u00f3w na skal\u0119 nigdy dot\u0105d nie spotykan\u0105 w historii ludzko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j tej katastrofy opisa\u0142a morska biolo\u017cka Rachel Carson w swej wydanej w 1962 r. ksi\u0105\u017cce Silent Spring<\/em>. Udokumentowa\u0142a ona truj\u0105ce efekty u\u017cycia DDT i innych \u015brodk\u00f3w chwastob\u00f3jczych i owadob\u00f3jczych, kt\u00f3re by\u0142y powszechnie u\u017cywane na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Carson opisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c efekt biomagnifikacji drobnych cz\u0105steczek, w tym radiacji, kt\u00f3re ulegaj\u0105 koncentracji w miar\u0119 jak przesuwaj\u0105 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 \u0142a\u0144cucha pokarmowego. Pokaza\u0142a ona, jak opylanie p\u00f3l mo\u017ce by\u0107 przeszkod\u0105 w udanym rozmna\u017caniu si\u0119 or\u0142\u00f3w oraz jak napromieniowane porosty w Laponii mog\u0105 zatru\u0107 lud Sami, kt\u00f3ry \u017cywi si\u0119 reniferami.<\/p>\n\n\n\n

Barry Commoner, r\u00f3wnie\u017c pisz\u0105cy w latach 60-tych na temat wzajemnych po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy \u015bwiatem naturalnym a ludzkim spo\u0142ecze\u0144stwem, widzia\u0142 sw\u0105 rol\u0119 jako naukowca we wspieraniu ruch\u00f3w obywatelskich, pr\u00f3buj\u0105cych przeciwstawi\u0107 si\u0119 truj\u0105cym przemys\u0142om. Ksi\u0105\u017cki zar\u00f3wno Carson, jak i Commonera, zyska\u0142y ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107 i pomog\u0142y milionom ludzi zrozumie\u0107, w jaki spos\u00f3b kapitalizm niszczy \u015bwiat przyrodniczy dla zysku.<\/p>\n\n\n\n

Marks opisa\u0142, jak kapitalizm powoduje powstanie \u201erysy nie do usuni\u0119cia\u201d \u201ew ca\u0142okszta\u0142cie spo\u0142ecznego procesu wymiany materii\u201d, co Foster okre\u015bli\u0142 mianem metabolicznego p\u0119kni\u0119cia pomi\u0119dzy lud\u017ami a \u015bwiatem przyrodniczym.<\/p>\n\n\n\n

To spostrze\u017cenie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki temu, \u017ce Marks i Engels osadzili idee sformu\u0142owane przez Liebiga i Darwina w kontek\u015bcie politycznym. Biolog Richard Lewontin opisuje t\u0119 dialektyczn\u0105 relacj\u0119 jako potr\u00f3jn\u0105 spiral\u0119, w kt\u00f3rej geny, organizm i jego \u015brodowisko wzajemnie oddzia\u0142ywuj\u0105 na siebie w kszta\u0142towaniu organizmu, kt\u00f3ry nast\u0119pnie ze swej strony kszta\u0142tuje swoje \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n

Jest jasne, \u017ce kapitalizm nie mo\u017ce odegra\u0107 \u017cadnej roli w zr\u00f3wnowa\u017conej ekologii. W zesz\u0142orocznych globalnych strajkach klimatycznych wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 miliony m\u0142odych ludzi, \u015bwiadomych swej antykapitalistycznej postawy i w\u015bciek\u0142ych na \u0142upie\u017ccze spustoszenie \u015bwiata, dokonywane w imi\u0119 zysku.<\/p>\n\n\n\n

Ten ruch klimatyczny, wraz z ruchem Black Lives Matter, pokazuj\u0105 drog\u0119 wyj\u015bcia z chaosu i n\u0119dzy kapitalizmu. To jest nasza nadzieja na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 Jacek Szyma\u0144ski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w marcowym numerze \u201eSocialist Review\u201d,<\/em> miesi\u0119cznika Socialist Workers Party, siostrzanej organizacji Pracowniczej Demokracji w Brytanii<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W zmaganiach o \u015bwiat przyrody zawsze lewica sta\u0142a w opozycji do prawicy; teraz te zmagania sta\u0142y si\u0119 walk\u0105 o przetrwanie \u2013 pisze Sarah Ensor. W XIX w. niekt\u00f3rzy naukowcy pr\u00f3bowali zrozumie\u0107 dzie\u0142o \u201estworzyciela\u201d, podczas gdy inni chcieli, by wiedza usprawni\u0142a \u017cycie ludzi. Chemik Justus von Liebig pr\u00f3bowa\u0142 rozwi\u0105za\u0107 narastaj\u0105cy w kapitalizmie problem p\u0142odno\u015bci ziemi w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7315,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[185,186],"tags":[97],"class_list":["post-7314","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-listopad-2020","category-gazeta-listopad-2020-cd","tag-featured"],"yoast_head":"\nAby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W zmaganiach o \u015bwiat przyrody zawsze lewica sta\u0142a w opozycji do prawicy; teraz te zmagania sta\u0142y si\u0119 walk\u0105 o przetrwanie \u2013 pisze Sarah Ensor. W XIX w. niekt\u00f3rzy naukowcy pr\u00f3bowali zrozumie\u0107 dzie\u0142o \u201estworzyciela\u201d, podczas gdy inni chcieli, by wiedza usprawni\u0142a \u017cycie ludzi. Chemik Justus von Liebig pr\u00f3bowa\u0142 rozwi\u0105za\u0107 narastaj\u0105cy w kapitalizmie problem p\u0142odno\u015bci ziemi w […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-01T22:35:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-11-16T18:39:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"786\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1100\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm\",\"datePublished\":\"2020-11-01T22:35:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-16T18:39:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\"},\"wordCount\":1494,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - listopad 2020\",\"Gazeta - listopad 2020 - cd.\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\",\"name\":\"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg\",\"datePublished\":\"2020-11-01T22:35:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-16T18:39:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg\",\"width\":786,\"height\":1100},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja","og_description":"W zmaganiach o \u015bwiat przyrody zawsze lewica sta\u0142a w opozycji do prawicy; teraz te zmagania sta\u0142y si\u0119 walk\u0105 o przetrwanie \u2013 pisze Sarah Ensor. W XIX w. niekt\u00f3rzy naukowcy pr\u00f3bowali zrozumie\u0107 dzie\u0142o \u201estworzyciela\u201d, podczas gdy inni chcieli, by wiedza usprawni\u0142a \u017cycie ludzi. Chemik Justus von Liebig pr\u00f3bowa\u0142 rozwi\u0105za\u0107 narastaj\u0105cy w kapitalizmie problem p\u0142odno\u015bci ziemi w […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2020-11-01T22:35:00+00:00","article_modified_time":"2020-11-16T18:39:12+00:00","og_image":[{"width":786,"height":1100,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"7 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm","datePublished":"2020-11-01T22:35:00+00:00","dateModified":"2020-11-16T18:39:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314"},"wordCount":1494,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - listopad 2020","Gazeta - listopad 2020 - cd."],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314","name":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg","datePublished":"2020-11-01T22:35:00+00:00","dateModified":"2020-11-16T18:39:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Edwin_Ray_Lankester.jpg","width":786,"height":1100},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7314#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Aby uratowa\u0107 przyrod\u0119, musimy zniszczy\u0107 kapitalizm"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7314"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7317,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314\/revisions\/7317"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}