{"id":7311,"date":"2020-11-01T23:38:00","date_gmt":"2020-11-01T22:38:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311"},"modified":"2020-11-16T19:59:42","modified_gmt":"2020-11-16T18:59:42","slug":"klimat-jesli-nie-teraz-to-nigdy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311","title":{"rendered":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy"},"content":{"rendered":"\n
\"Wis\u0142a
Wis\u0142a pod Warszaw\u0105 latem.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wprowadzenie tzw. lockdownu, a wi\u0119c ogranicze\u0144 swobody przemieszczania si\u0119 w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 Covid-19, obudzi\u0142o nadzieje na to, \u017ce mo\u017cemy spowolni\u0107 globalne ocieplenie i ograniczy\u0107 emisje. Jednak ju\u017c teraz wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to nie wystarczy \u2013 ostrzega Martin Empson.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z punktu widzenia ruchu ekologicznego ten rok powinien przebiega\u0107 inaczej. W 2019 r. nast\u0105pi\u0142a eksplozja aktywizmu \u2013 globalne strajki klimatyczne wyprowadzi\u0142y na ulice setki tysi\u0119cy m\u0142odych ludzi, inspiruj\u0105c nowe pokolenie do radykalnych dzia\u0142a\u0144 na rzecz \u015brodowiska.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce ten trend utrzyma si\u0119 w 2020 r. Jednak z powodu wybuchu pandemii prze\u0142o\u017cono o rok konferencj\u0119 COP26, a ruch klimatyczny w wielu krajach przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Internetu. Na pocz\u0105tkowych etapach lockdownu pojawi\u0142y si\u0119 spekulacje, \u017ce wstrzymanie lot\u00f3w, ograniczenie ruchu samochod\u00f3w i og\u00f3lny spadek dynamiki wymiany handlowej mo\u017ce da\u0107 chwil\u0119 wytchnienia \u015brodowisku naturalnemu. Bez w\u0105tpienia zmniejszy\u0142o si\u0119 zanie- czyszczenie powietrza w miastach.<\/p>\n\n\n\n

Z jednego z przeprowadzonych bada\u0144 wynika, \u017ce w Europie miesi\u0105c mniejszego zanieczyszczenia powietrza przyni\u00f3s\u0142 ograniczenie liczby zgon\u00f3w a\u017c o 11 000. Jednak ca\u0142o\u015bciowy obraz jest bardziej skomplikowany. \u017byciom uratowanym dzi\u0119ki lepszej jako\u015bci powietrza w miastach mog\u0105 towarzyszy\u0107 \u015bmierci spowodowane spowolnieniem gospodarczym, kt\u00f3re pozbawia ludzi pracy.<\/p>\n\n\n\n

System gospodarczy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Taka w\u0142a\u015bnie jest rzeczywisto\u015b\u0107 systemu gospodarczego, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. Wraz z cofni\u0119ciem lockdownu zanieczyszczenie powietrza szybko wr\u00f3ci\u0142o do \u201enormy\u201d. Nawet jednak t\u0119 chwilow\u0105 niewielk\u0105 popraw\u0119 musimy traktowa\u0107 ostro\u017cnie. W Chinach, nawet w szczytowym okresie lockdownu, st\u0119\u017cenia najmniejszego py\u0142u zawieszonego \u2013 PM2,5 \u2013 by\u0142y nadal czterokrotnie wy\u017csze ni\u017c poziomy zalecane przez \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia. Wed\u0142ug bada\u0144 cz\u0105stki tych py\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 spaliny, ogniska i procesy przemys\u0142owe, nawet w niewielkich st\u0119\u017ceniach powoduj\u0105 wzrost ryzyka \u015bmierci i chor\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Jednak to, \u017ce w obj\u0119tym lockdownem mie\u015bcie powietrze jest czystsze, ulice s\u0105 cichsze i s\u0142ycha\u0107 \u015bpiew ptak\u00f3w, spowodowa\u0142o, \u017ce wiele os\u00f3b zacz\u0119\u0142o pok\u0142ada\u0107 du\u017ce nadzieje w lockdownie. Niestety rzeczywisto\u015b\u0107 przedstawia si\u0119 mniej obiecuj\u0105co.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy na przyk\u0142ad emisje gaz\u00f3w cieplarnianych. S\u0105 to gazy inne ni\u017c te, kt\u00f3re powoduj\u0105 zanieczyszczenie powietrza w miastach. Okazuje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce czystsze powietrze w pocz\u0105tkowych fazach lockdownu nie by\u0142o spowodowane redukcj\u0105 emisji dwutlenku w\u0119gla. Pocz\u0105tkowo da\u0142o si\u0119 jednak zaobserwowa\u0107 entuzjazm wywo\u0142any spadkiem emisji.<\/p>\n\n\n\n

Guardian<\/em> nazwa\u0142 go wr\u0119cz \u201edramatycznym\u201d w artykule opisuj\u0105cym jedno z bada\u0144, kt\u00f3re donosi\u0142o o 17-procentowym dziennym spadku globalnych emisji w kwietniu 2020 r. Ju\u017c wtedy sugerowano, \u017ce ca\u0142oroczna zmiana b\u0119dzie du\u017co skromniejsza \u2013 na poziomie 4% przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce spowodowane pandemi\u0105 ograniczenia zostan\u0105 zniesione w czerwcu.<\/p>\n\n\n\n

Te liberalne nadzieje zosta\u0142y jednak bardzo szybko rozwiane. W czerwcu Guardian<\/em> wyrazi\u0142 zaniepokojenie \u201ezaskakuj\u0105co szybkim\u201d ponownym wzrostem emisji, a w sierpniu donosi\u0142, \u017ce \u201ewp\u0142yw lockdownu na kryzys klimatyczny b\u0119dzie niezauwa\u017calny\u201d. Ten pesymistyczny nag\u0142\u00f3wek nawi\u0105zywa\u0142 do opublikowanych w miesi\u0119czniku Nature Climate Change<\/em> wynik\u00f3w bada\u0144 spadku emisji w wyniku lockdownu.<\/p>\n\n\n\n

Naukowcy zaanga\u017cowani w badania, na kt\u00f3re powo\u0142ano si\u0119 w sierpniowym artykule w Guardianie<\/em>, wykorzystali zebrane z telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych dane dotycz\u0105ce mobilno\u015bci, z kt\u00f3rych wynika\u0142 nag\u0142y spadek cz\u0119stotliwo\u015bci podr\u00f3\u017cy podczas lockdownu. By\u0142a to g\u0142\u00f3wna przyczyna pocz\u0105tkowego spadku emisji w kwietniu. Jednak by\u0142 on niewystarczaj\u0105cy do zneutralizowania efektu cieplarnianego, wywo\u0142anego spadkiem emisji dwutlenku siarki w innych obszarach gospodarki.<\/p>\n\n\n\n

Dwutlenek siarki sch\u0142adza ziemi\u0119, poniewa\u017c odbija promienie s\u0142oneczne z powrotem w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Ma wi\u0119c dzia\u0142anie przeciwne do dominuj\u0105cego efektu cieplarnianego. Redukcja emisji tego gazu wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ni\u017cszym od spodziewanego poziomem sch\u0142odzenia planety. Innymi s\u0142owy: wp\u0142yw lockdownu na emisje by\u0142 du\u017co mniejszy, ni\u017c oczekiwano.<\/p>\n\n\n\n

Pandemia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W swoich wnioskach naukowcy napisali: \u201eprzewiduje si\u0119, \u017ce \u015brodki podj\u0119te w wyniku pandemii b\u0119d\u0105 mia\u0142y znikomy wp\u0142yw na poziom sch\u0142odzenia, kt\u00f3rego szacowana warto\u015b\u0107 wyniesie 0,01?0,005\u00b0C do 2030 r., w por\u00f3wnaniu ze scenariuszem zak\u0142adaj\u0105cym kontynuacj\u0119 dotychczasowej polityki przez poszczeg\u00f3lne kraje.?<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, owe pesymistyczne prognozy naukowcy powi\u0105zali bezpo\u015brednio z funkcjonowaniem gospodarki po lockdownie. Nast\u0119pnie opisano dwa mo\u017cliwe scenariusze, w kt\u00f3rych motorem nap\u0119dowym o\u017cywienia gospodarczego b\u0119dzie albo zielony pakiet stymulacyjny, albo zwi\u0119kszone zu\u017cycie paliw kopalnych.<\/p>\n\n\n\n

Warto zacytowa\u0107 te wnioski w ca\u0142o\u015bci: \u201enasze badania dowodz\u0105, \u017ce impuls do zmiany globalnej temperatury spowodowany kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 dynamik\u0105 pandemii b\u0119dzie najprawdopodobniej niewielki. Wyniki pokazuj\u0105, \u017ce bez d\u0142ugoterminowej systemowej dekarbonizacji gospodarek nawet znacz\u0105ca zmiana zachowa\u0144 przynosi niewielkie spowolnienie globalnego ocieplenia.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast istotny wp\u0142yw na przebieg ocieplenia do roku 2050 b\u0119d\u0105 mia\u0142y decyzje podejmowane w celu o\u017cywienia gospodarki. Stymulowanie wzrostu w oparciu o zielone inwestycje pozwoli nie straci\u0107 z pola widzenia d\u0142ugoterminowych cel\u00f3w klimatycznych ustalonych w ramach porozumienia paryskiego\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Paliwa kopalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"Kapitalizm
Kapitalizm opiera si\u0119 na paliwach kopalnych.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Innymi s\u0142owy: bez powa\u017cnego zmniejszenia, le\u017c\u0105cej u podstaw kapitalistycznej gospodarki, konsumpcji paliw kopalnych szanse na istotn\u0105 redukcj\u0119 emisji gaz\u00f3w cieplarnianych s\u0105 znikome. Badania te s\u0105 w istocie kolejnym ciosem zadanym przekonaniu, \u017ce powszechna i radykalna zmiana stylu \u017cycia mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do zatrzymania zmian klimatycznych.<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce pandemia jest wiod\u0105cym tematem przekaz\u00f3w medialnych, zmiany klimatyczne nie wyhamowa\u0142y. W rzeczywisto\u015bci \u2013 cho\u0107 umkn\u0119\u0142o to uwadze wi\u0119kszo\u015bci \u2013 w 2020 r. pojawi\u0142y si\u0119 oznaki gwa\u0142townego przyspieszenia wzrostu temperatur. Ma\u0142o kto ju\u017c pami\u0119ta, \u017ce obecny rok rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 gigantycznymi po\u017carami australijskiego buszu. Rok wcze\u015bniej wybucha\u0142y po\u017cary na wszystkich kontynentach z wyj\u0105tkiem Antarktydy.<\/p>\n\n\n\n

Z danych zgromadzonych w serwisie Global Forest Watch wynika, \u017ce w 2019 r. odnotowano 4,5 miliona po\u017car\u00f3w, kt\u00f3re zajmowa\u0142y obszar wi\u0119kszy ni\u017c jeden kilometr kwadratowy, co stanowi wzrost o 400 tys. w por\u00f3wnaniu z rokiem poprzednim. W zesz\u0142ym roku topnienie grenlandzkich lodowc\u00f3w post\u0119powa\u0142o w przera\u017caj\u0105cym tempie miliona ton lodu na minut\u0119, co spowodowa\u0142o dalsze podniesienie poziomu m\u00f3rz.<\/p>\n\n\n\n

Rekord temperatur<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obecny rok zapowiada si\u0119 jeszcze gorzej! Prawdopodobnie osi\u0105gniemy kolejny rekord temperatur. W sierpniu zanotowano najwy\u017csz\u0105 temperatur\u0119 w historii pomiar\u00f3w \u2013 54,4\u00b0C. Gdyby nie pandemia, pierwsze strony gazet donosi\u0142yby zapewne o katastrofalnych skutkach rekordowej temperatury. Wi\u0119ksze opady i upa\u0142y w niekt\u00f3rych regionach Afryki wywo\u0142a\u0142y plagi szara\u0144czy, kt\u00f3re niszczy\u0142y uprawy.<\/p>\n\n\n\n

W maju supercyklon Amphan \u2013 najpot\u0119\u017cniejszy huragan, jaki nawiedzi\u0142 w tym wieku Zatok\u0119 Bengalsk\u0105 \u2013 uderzy\u0142 w Bangladesz oraz cz\u0119\u015b\u0107 Indii, zabijaj\u0105c 80 os\u00f3b i pozbawiaj\u0105c tysi\u0105ce dachu nad g\u0142ow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dowodem na to, \u017ce tego typu zjawiska pogodowe staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej powszechne, s\u0105 przygotowane przez w\u0142adze Bangladeszu plany ewakuacji dw\u00f3ch milion\u00f3w ludzi. Ich skuteczna realizacja pozwoli\u0142a unikn\u0105\u0107 wi\u0119kszej liczby ofiar, ale skala zniszcze\u0144 gospodarstw rolnych, przedsi\u0119biorstw oraz zabudo- wa\u0144 mieszkalnych by\u0142a ogromna.<\/p>\n\n\n\n

Podczas gdy politycy zapowiadaj\u0105 powr\u00f3t do normalno\u015bci, my powinni\u015bmy wzi\u0105\u0107 pod rozwag\u0119 s\u0142owa dziennikarki Naomi Klein, kt\u00f3ra ostrzega, \u017ce nie ma powrotu do stanu sprzed pandemii. Jej zdaniem \u201enormalno\u015bci\u0105 by\u0142 kryzys. Normalno\u015bci\u0105 by\u0142a p\u0142on\u0105ca Australia. Normalno\u015bci\u0105 jest trzecie masowe blakni\u0119cie Wielkiej Rafy Koralowej. Normalno\u015bci\u0105 jest kryzys. Normalno\u015b\u0107 nie gwarantuje bezpiecznej przysz\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zdaniem Klein pandemia otwiera przed najwi\u0119kszymi trucicielami niepowtarzaln\u0105 szans\u0119. Zwi\u0105zane jest to z tym, \u017ce podczas gdy aktywi\u015bci, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na s\u0142owa klimatolog\u00f3w, argumentuj\u0105, \u017ce powr\u00f3t do tego, co by\u0142o, jest niemo\u017cliwy, politycy na ca\u0142ym \u015bwiecie robi\u0105 dok\u0142adnie na odwr\u00f3t.<\/p>\n\n\n\n

Korporacje<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beneficjentami ogromnych sum pieni\u0119dzy wpompowanych w gospodarki w celu unikni\u0119cia zapa\u015bci s\u0105 te korporacje, kt\u00f3re nap\u0119dzaj\u0105 kryzys klimatyczny. W Stanach Zjednoczonych co najmniej 50 milion\u00f3w dolar\u00f3w przeznaczonych dla ma\u0142ych przedsi\u0119biorstw wyl\u0105dowa\u0142o na kontach koncern\u00f3w naftowych i w\u0119glowych. W wyniku spadku cen ropy Trump zapowiedzia\u0142 setki milion\u00f3w dolar\u00f3w wsparcia dla sektora paliw kopalnych.<\/p>\n\n\n\n

W ramach pomocy zwi\u0105zanej z pandemi\u0105 do lipca na konta 5 tysi\u0119cy firm z tej bran\u017cy pow\u0119drowa\u0142o oko\u0142o 3 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Z wynosz\u0105cej 2 biliony dolar\u00f3w puli wsparcia dla firm 61 miliard\u00f3w zasili\u0142o linie lotnicze. Jednocze\u015bnie firmy z sektora energii odnawialnych nie otrzyma\u0142y w ramach tego pakietu ulg podatkowych, o kt\u00f3re wnioskowa\u0142y. Trend udzielania subwencji wielkim trucicielom nie dotyczy jedynie Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n

W Europie liniom lotniczym przyznano 34,4 miliarda euro. Staraj\u0105c si\u0119 zniwelowa\u0107 wp\u0142yw pandemii Covid-19 na gospodark\u0119, Chiny uruchomi\u0142y m.in. najwi\u0119kszy od 5 lat projekt budowy pi\u0119ciu nowych elektrowni w\u0119glowych. W Kanadzie przyznano dotacje firmom z bran\u017cy piask\u00f3w ropono\u015bnych, w Korei Po\u0142udniowej sektorowi w\u0119gla, a w Europie bank centralny wpompowa\u0142 7 miliard\u00f3w euro w przedsi\u0119biorstwa z bran\u017cy paliw kopalnych.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 dziesi\u0105tki podobnych przyk\u0142ad\u00f3w. Na ca\u0142ym \u015bwiecie rz\u0105dy zareagowa\u0142y na zagro\u017cenie kryzysem gospodarczym w zwi\u0105zku z pandemi\u0105, zasypuj\u0105c pieni\u0119dzmi najwi\u0119kszych trucicieli, znosz\u0105c ograniczenia dla ich ekspansji oraz zach\u0119caj\u0105c ich do dalszego wydobywania ropy, gazu i w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

Zielony plan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 alternatyw\u0105 wobec tego podej\u015bcia jest wezwanie do opracowania jakiej\u015b formy zielonego planu o\u017cywienia gospodarczego. Plany te zak\u0142adaj\u0105 wpompowanie pieni\u0119dzy w zr\u00f3wnowa\u017cone ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u, ochron\u0119 i zwi\u0119kszanie inwestycji w takich sektorach, jak odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii, a tak\u017ce sprzeciw wobec subwencjonowania trucicieli. Nie wszystkie plany pochodz\u0105 od radyka\u0142\u00f3w, ekolog\u00f3w czy aktywist\u00f3w. Strategie \u201ezielonego o\u017cywienia\u201d, wywodz\u0105ce si\u0119 z g\u0142\u00f3wnego nurtu, nie podwa\u017caj\u0105 dotychczasowego porz\u0105dku, na przyk\u0142ad pieni\u0119dzy trafiaj\u0105cych do program\u00f3w kapita\u0142owych, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105 wycen\u0119 przyrody w ramach neoliberalnej integracji przyrody z gospodark\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Potrzebujemy dzi\u015b zakwestionowania priorytet\u00f3w systemu kapitalistycznego w odniesieniu do paliw kopalnych. \u201eZielone o\u017cywienie\u201d jest nie do pogodzenia z wyp\u0142atami dla mi\u0119dzynarodowych koncern\u00f3w naftowych, gazowych i w\u0119glowych. Zr\u00f3wnowa\u017cona gospodarka nie powstanie poprzez wspieranie linii lotniczych i producent\u00f3w samochod\u00f3w. Oczywi\u015bcie socjali\u015bci i ekolodzy musz\u0105 broni\u0107 miejsc pracy, bo w przeciwnym razie nie pozyskamy pracownik\u00f3w do walki o zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"25.09.20
25.09.20 Warszawa. Demonstracja M\u0142odzie\u017cowego Strajku Klimatycznego.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Musimy jednak popiera\u0107 natychmiastow\u0105 \u201esprawiedliw\u0105 transformacj\u0119\u201d: tysi\u0105ce pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy strac\u0105 prac\u0119, powinni m\u00f3c liczy\u0107 na przeniesienie, przekwalifikowanie oraz wsparcie w znalezieniu pracy w sektorach gospodarki, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 emisje. To w\u0142a\u015bnie ta wizja sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 planu \u201emiliona miejsc pracy dla klimatu\u201d w ramach Kampanii Przeciwko Zmianom Klimatycznym.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich latach popularno\u015b\u0107 zyska\u0142a idea Zielonego Nowego \u0141adu (Green New Deal). Istnieje wiele wersji tego programu. W Stanach Zjednoczonych powsta\u0142y bardziej radykalna wersja Alexandrii Ocasio-Cortez oraz mniej radykalna wizja Joe Bidena. Jednak Naomi Klein w swojej niedawnej ksi\u0105\u017cce On Fire<\/em> argumentuje, \u017ce program ten doprowadzi nas do zr\u00f3wnowa\u017conej gospodarki jedynie pod warunkiem, \u017ce zakwestionuje realia kapitalizmu opartego na paliwach kopalnych.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, \u017ce Zielony Nowy \u0141ad musi uderzy\u0107 w korporacje z bran\u017cy paliw kopalnych oraz stworzy\u0107 miejsca pracy dla bezrobotnych oraz tych os\u00f3b, kt\u00f3rym grozi utrata pracy z powodu transformacji w kierunku zielonej gospodarki. Jednak, jak twierdzi Klein, je\u015bli aktywi\u015bci maj\u0105 skutecznie przekona\u0107 ludzi do programu, nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 w nim tak\u017ce inne nier\u00f3wno\u015bci, a wi\u0119c tak\u017ce te spowodowane dziedzictwem kolonializmu i wsp\u00f3\u0142czesnego imperializmu, czyli realia rasizmu, ucisku i biedy.<\/p>\n\n\n\n

Niestety pora\u017cka Jeremy?ego Corbyna w brytyjskich wyborach parlamentarnych pod koniec 2019 roku i niepowodzenie Berniego Sandersa w prawyborach Partii Demokratycznej w USA sprawi\u0142y, \u017ce Zielony Nowy \u0141ad w obu tych krajach jawi si\u0119 jako co\u015b bardzo odleg\u0142ego. W obliczu bardzo niepokoj\u0105cych doniesie\u0144 ruch klima- tyczny nie mo\u017ce siedzie\u0107 z za\u0142o\u017conymi r\u0119kami, licz\u0105c na to, \u017ce kiedy\u015b wybrany zostanie wreszcie rz\u0105d, kt\u00f3ry wprowadzi Zielony Nowy \u0141ad. Musimy walczy\u0107 ju\u017c teraz. Kapitalizm nap\u0119dza kryzys ekologiczny, a dost\u0119pne \u015brodki walki z kryzysem gospodarczym jedynie pogarszaj\u0105 sytuacj\u0119. Pandemia Covid-19 pokaza\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce istnieje \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek mi\u0119dzy gospodark\u0105 kapitalistyczn\u0105 a rozwojem chor\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Koronawirusy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podstawow\u0105 przyczyn\u0105 pojawienia si\u0119 koronawirus\u00f3w s\u0105 sprzyjaj\u0105ce warunki dla rozwoju chor\u00f3b, jakie tworzy wsp\u00f3\u0142czesne rolnictwo.<\/p>\n\n\n\n

Masowe wylesianie w po\u0142\u0105czeniu z koncentracj\u0105 ogromnej liczby zwierz\u0105t na niewielkim obszarze to dwa czynniki, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 przenoszenie si\u0119 chor\u00f3b z niewielkich skupisk dzikich zwierz\u0105t na zwierz\u0119ta hodowlane, a prawdopodobnie tak\u017ce dalej na ludzi. Ju\u017c od czasu udomowienia zwierz\u0105t 20 000 lat temu istniej\u0105 warunki do transmisji chor\u00f3b mi\u0119dzy gatunkami, ale dopiero rolnictwo przemys\u0142owe generuje regularne pandemie.<\/p>\n\n\n\n

W rolnictwie, podobnie jak w ka\u017cdej innej dziedzinie gospodarki, potrzeby \u017cycia ludzi i planety ust\u0119puj\u0105 pierwsze\u0144stwa centralnej potrzebie maksymalizacji zysk\u00f3w. Jednak pojawia si\u0119 cie\u0144 nadziei. Podczas pandemii ruch Black Lives Matter pokaza\u0142, \u017ce istnieje wola walki oraz \u017ce protesty mog\u0105 by\u0107 skuteczne.<\/p>\n\n\n\n

W 2019 roku jedno z najpopularniejszych hase\u0142 na protestach ekologicznych brzmia\u0142o: \u201ezmiana systemu, a nie klimatu\u201d. Musimy do tego d\u0105\u017cy\u0107, aby przetrwa\u0107 na planecie, kt\u00f3ra z powodu kapitalistycznej logiki zysku znalaz\u0142a si\u0119 w powa\u017cnym kryzysie zdrowotnym i ekologicznym.<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczyli \u0141ukasz i Tomasz Wiewi\u00f3r<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wprowadzenie tzw. lockdownu, a wi\u0119c ogranicze\u0144 swobody przemieszczania si\u0119 w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 Covid-19, obudzi\u0142o nadzieje na to, \u017ce mo\u017cemy spowolni\u0107 globalne ocieplenie i ograniczy\u0107 emisje. Jednak ju\u017c teraz wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to nie wystarczy \u2013 ostrzega Martin Empson. Z punktu widzenia ruchu ekologicznego ten rok powinien przebiega\u0107 inaczej. W 2019 r. nast\u0105pi\u0142a eksplozja aktywizmu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7312,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[185,186],"tags":[97],"class_list":["post-7311","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-listopad-2020","category-gazeta-listopad-2020-cd","tag-featured"],"yoast_head":"\nKlimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wprowadzenie tzw. lockdownu, a wi\u0119c ogranicze\u0144 swobody przemieszczania si\u0119 w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 Covid-19, obudzi\u0142o nadzieje na to, \u017ce mo\u017cemy spowolni\u0107 globalne ocieplenie i ograniczy\u0107 emisje. Jednak ju\u017c teraz wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to nie wystarczy \u2013 ostrzega Martin Empson. Z punktu widzenia ruchu ekologicznego ten rok powinien przebiega\u0107 inaczej. W 2019 r. nast\u0105pi\u0142a eksplozja aktywizmu […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-01T22:38:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-11-16T18:59:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1385\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1050\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy\",\"datePublished\":\"2020-11-01T22:38:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-16T18:59:42+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\"},\"wordCount\":2251,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - listopad 2020\",\"Gazeta - listopad 2020 - cd.\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\",\"name\":\"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg\",\"datePublished\":\"2020-11-01T22:38:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-16T18:59:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg\",\"width\":1385,\"height\":1050},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja","og_description":"Wprowadzenie tzw. lockdownu, a wi\u0119c ogranicze\u0144 swobody przemieszczania si\u0119 w zwi\u0105zku z pandemi\u0105 Covid-19, obudzi\u0142o nadzieje na to, \u017ce mo\u017cemy spowolni\u0107 globalne ocieplenie i ograniczy\u0107 emisje. Jednak ju\u017c teraz wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to nie wystarczy \u2013 ostrzega Martin Empson. Z punktu widzenia ruchu ekologicznego ten rok powinien przebiega\u0107 inaczej. W 2019 r. nast\u0105pi\u0142a eksplozja aktywizmu […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2020-11-01T22:38:00+00:00","article_modified_time":"2020-11-16T18:59:42+00:00","og_image":[{"width":1385,"height":1050,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy","datePublished":"2020-11-01T22:38:00+00:00","dateModified":"2020-11-16T18:59:42+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311"},"wordCount":2251,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - listopad 2020","Gazeta - listopad 2020 - cd."],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311","name":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg","datePublished":"2020-11-01T22:38:00+00:00","dateModified":"2020-11-16T18:59:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/skrajnosci.pogodowe.Wisla-pod-Warszawa-latem.2020.jpg","width":1385,"height":1050},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=7311#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Klimat: je\u015bli nie teraz, to nigdy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7311","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7311"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7324,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7311\/revisions\/7324"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}