{"id":5403,"date":"2019-01-01T23:45:47","date_gmt":"2019-01-01T22:45:47","guid":{"rendered":"http:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403"},"modified":"2019-02-18T15:47:30","modified_gmt":"2019-02-18T14:47:30","slug":"roza-luksemburg-najwybitniejsza-rewolucjonistka-w-historii-z-ideami-na-dzis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403","title":{"rendered":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii – z ideami na dzi\u015b"},"content":{"rendered":"\n
\"R\u00f3\u017ca
R\u00f3\u017ca Luksemburg w 1907 roku.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

15 stycznia mija setna rocznica zab\u00f3jstwa R\u00f3\u017cy Luksemburg, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u015bmia\u0142o uzna\u0107 za najwybitniejsz\u0105 rewolucjonistk\u0119 w historii. Mimo, \u017ce to \u201ePolka znana w \u015bwiecie\u201d, nie us\u0142yszymy o niej przy okazji szumnego \u015bwi\u0119towania innych \u201estuleci\u201d. Luksemburg nie by\u0142aby tym zdziwiona. Gardzi\u0142a w\u0142adcami organizuj\u0105cymi \u015bwiat wyzysku z ich pomp\u0105 i celebr\u0105. Ca\u0142e \u017cycie walczy\u0142a z carami, cesarzami, jak i baronami czy fabrykantami. Ze \u015bwiatem nacjonalizmu, militaryzmu, kapitalizmu. W 1893 r. Luksemburg wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a Socjaldemokracj\u0119 Kr\u00f3lestwa Polskiego, rewolucyjn\u0105 parti\u0119 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w zaborze rosyjskim, kt\u00f3rej przez kolejne 25 lat by\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 my\u015blicielk\u0105 \u2013 nawet przebywaj\u0105c na emigracji. W lipcu 1893 r., w pierwszym numerze \u201eSprawy Robotniczej\u201d pisa\u0142a: \u201eZdumienie i zgroza w\u015br\u00f3d pan\u00f3w naszego Kraju. Fabrykant i \u017candarm, policjant i majster miotaj\u0105 si\u0119 przera\u017ceni. Bo oto powsta\u0142 polski robotnik, wsta\u0142 olbrzym wielog\u0142owy i miljonem d\u0142oni podni\u00f3s\u0142 sztandar do walki!\u201d. Ta wyzwole\u0144cza wizja podnosz\u0105cych si\u0119 pracownik\u00f3w przy\u015bwieca\u0142a jej do ko\u0144ca \u017cycia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Przej\u015bcie od reform
do rewolucji robotniczej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

R\u00f3\u017ca Luksemburg by\u0142a wyj\u0105tkow\u0105 my\u015blicielk\u0105 i wojowniczk\u0105. \nUrodzi\u0142a si\u0119 w 1871 roku w okupowanej przez Rosj\u0119 Polsce. W wieku 16 lat\n wst\u0105pi\u0142a do partii rewolucyjnej i w ci\u0105gu kilku lat zosta\u0142a jedn\u0105 z jej\n liderek.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n R\u00f3\u017ca zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w polityk\u0119 jeszcze w szkole, podczas \ndemonstracji o prawo do m\u00f3wienia po polsku. Kiedy uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119, \npowiedziano jej, \u017ce nie mo\u017ce otrzyma\u0107 nale\u017c\u0105cego jej si\u0119 medalu \nszkolnego \u2013 powodem by\u0142 jej buntowniczy stosunek do w\u0142adz.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Poza wyj\u0105tkow\u0105 osobowo\u015bci\u0105, tak\u017ce problemy przed kt\u00f3rymi stan\u0119\u0142a jako \naktywistka sprawi\u0142y, \u017ce to, o czym pisa\u0142a, r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od tego, o czym \npisali inni rewolucjoni\u015bci jej czas\u00f3w.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Bycie socjalist\u0105 w carskiej Rosji by\u0142o nielegalne. Nie by\u0142o tam zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i demokracji parlamentarnej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Niezale\u017cnie zatem od problem\u00f3w kt\u00f3re mieli, cho\u0107by rosyjska partia \nbolszewicka nie musia\u0142a spiera\u0107 si\u0119 z wieloma spo\u015br\u00f3d klasy robotniczej,\n kt\u00f3rzy byliby zwolennikami stopniowej reformy systemu. Wydawa\u0142o si\u0119 \noczywiste, \u017ce albo trzeba go znie\u015b\u0107 albo obali\u0107.\n<\/p>\n\n\n\n

\n R\u00f3\u017ca Luksemburg w 1898 r. przenios\u0142a si\u0119 do Niemiec, do pa\u0144stwa gdzie \nustawy antysocjalistyczne zosta\u0142y uchylone, partia socjalistyczna SPD \nrozwija\u0142a si\u0119 nieprzerwanie od lat, istnia\u0142 ruch zwi\u0105zkowy i parlament z\n lewicowymi parlamentarzystami.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Od 20 lat w Europie nie by\u0142o te\u017c \u017cadnych wojen ani kryzys\u00f3w gospodarczych i wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce kapitalizm si\u0119 stabilizowa\u0142.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Kiedy przyby\u0142a do Niemiec, w SPD trwa\u0142 konflikt. Eduard Bernstein, \njeden z przyw\u00f3dc\u00f3w partii, opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 podwa\u017caj\u0105c\u0105 ide\u0119, \u017ce \nkryzys kapitalizmu mo\u017ce doprowadzi\u0107 do rewolucji.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Twierdzi\u0142, \u017ce zamiast tego aktywi\u015bci powinni skupi\u0107 si\u0119 na reformach, \nkt\u00f3re mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 tu i teraz, mawia\u0142, \u017ce „cel jest niczym, ruch \u2013 \nwszystkim.”\n<\/p>\n\n\n\n

\n Od tamtych czas\u00f3w jego teorie by\u0142y powtarzane wielokrotnie. Ilekro\u0107 \nminie kilka lat bez kryzysu, og\u0142asza si\u0119, \u017ce nastanie pok\u00f3j i dobrobyt, a\n idee obalenia kapitalizmu s\u0105 prze\u017cytkiem.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Bernstein uwa\u017ca\u0142 te\u017c, \u017ce rosn\u0105cy dobrobyt sprawia\u0142, \u017ce robotnicy \nstawali si\u0119 bardziej klas\u0105 \u015bredni\u0105, co czyni\u0107 mia\u0142o rewolucj\u0119 \nniemo\u017cliw\u0105.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W tej sprawie tak\u017ce wielu ju\u017c pr\u00f3bowa\u0142o nam powiedzie\u0107, \u017ce \u201ewszyscy jeste\u015bmy teraz klas\u0105 \u015bredni\u0105\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Ale w tym przypadku m\u00f3wi\u0142 to szanowany socjalista, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry \npracowa\u0142 z Fryderykiem Engelsem i twierdzi\u0142, \u017ce jest w zgodzie z \ntradycj\u0105 jego i Karola Marksa.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Partia by\u0142a podzielona, wp\u0142ywowi ludzie byli po obydwu stronach. R\u00f3\u017ca \nLuksemburg nale\u017ca\u0142a do jednych z najm\u0142odszych i najbardziej zagorza\u0142ych \npo stronie rewolucyjnej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W 1900 roku napisa\u0142a broszur\u0119 „Reforma socjalna czy rewolucja”. \nChcia\u0142a rozszerzy\u0107 debat\u0119 na szersze grono odbiorc\u00f3w, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce wiedza \nteoretyczna nie powinna by\u0107 \u201eprzywilejem garstki \u201enaukowc\u00f3w\u201d w partii\u201d.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Przekonywa\u0142a, \u017ce Europa nie mo\u017ce na d\u0142ugo pozosta\u0107 spokojna. Kryzysy \ngospodarcze nie \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce co\u015b z\u0142ego dzieje si\u0119 z kapitalizmem, \nale stanowi\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego systemu.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Pomimo niedogodno\u015bci, jakimi s\u0105 kryzysy dla indywidualnych \nkapitalist\u00f3w – nie wspominaj\u0105c ju\u017c o pracownikach – system potrzebuje \nich do rozwi\u0105zania problemu rosn\u0105cej produkcji na ograniczonych rynkach.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Znajdowanie nowych rynk\u00f3w poprzez kolonizacj\u0119 innych kraj\u00f3w op\u00f3\u017ania\u0142o \nnastanie tego problemu, ale tak nie b\u0119dzie dzia\u0107 si\u0119 wiecznie.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Ponadto istnia\u0142a gro\u017aba wojny, poniewa\u017c pot\u0119gi europejskie walczy\u0142y o \nkontrol\u0119 nad koloniami. R\u00f3\u017ca Luksemburg przewidywa\u0142a, \u017ce pr\u0119dzej czy \np\u00f3\u017aniej w Europie wybuchnie wojna.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Nie by\u0142a przeciwna prowadzeniu kampanii na rzecz reform ani \nstartowaniu w wyborach. R\u00f3wnolegle z trwaj\u0105cym w partii konfliktem, \nodby\u0142a seri\u0119 mityng\u00f3w na potrzeby kampanii wyborczej SPD.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednak przekonywa\u0142a tak\u017ce, \u017ce niezale\u017cnie od tego, ile reform jest \nwymuszanych przez zwi\u0105zki zawodowe lub partie parlamentarne, to je\u015bli \npa\u0144stwo jest nadal kontrolowane przez klas\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105, nie jeste\u015bmy \nbli\u017csi socjalizmowi.\n<\/p>\n\n\n\n

\n By\u0142a przekonana, \u017ce reformy mog\u0105 jedynie nak\u0142ada\u0107 ograniczenia na \nwyzysk. Napisa\u0142a, \u017ce „nie maj\u0105 one jednak mocy, by zlikwidowa\u0107 wyzysk, \nnawet cz\u0119\u015bciowo”.\n<\/p>\n\n\n\n

\n R\u00f3\u017ca Luksemburg napisa\u0142a, \u017ce aby zmieni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, musimy zaj\u0105\u0107 \nsi\u0119 ca\u0142ym systemem i nie postrzega\u0107 pojedynczego szefa lub polityka jako\n sedno problemu.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednak jedynym sposobem na zrozumienie tego zagadnienia jest \nrozpocz\u0119cie od walki z szefem lub politykiem. Kampanie na rzecz reform \ns\u0105 wa\u017cne, poniewa\u017c opr\u00f3cz przynoszenia natychmiastowych efekt\u00f3w ucz\u0105 \ntak\u017ce \u015bwiadomo\u015bci rewolucyjnej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Koncentruj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na reformach, zamiast walczy\u0107 o bardziej \nfundamentalne zmiany, nawet najlepsi socjali\u015bci mog\u0105 sko\u0144czy\u0107 jako ci, \nkt\u00f3rzy uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z systemem.\n<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwo\u015b\u0107 teorii R\u00f3\u017cy Luksemburg, \u017ce walka o reformy mo\u017ce przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w walk\u0119 o ca\u0142o\u015bciow\u0105 zmian\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, zosta\u0142a udowodniona kilka lat p\u00f3\u017aniej, podczas rewolucji rosyjskiej 1905 roku.
<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 Piotr Wi\u015bniewski<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Od strajku ekonomicznego do politycznego<\/h2>\n\n\n\n
\"Zdj\u0119cie
Zdj\u0119cie z 1906 r. R\u00f3\u017ca Luksemburg by\u0142a wi\u0119\u017aniark\u0105 X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wi\u0119cej…<\/a><\/p>\n\n\n\n

Rewolucja rosyjska 1905 roku zacz\u0119\u0142a si\u0119 od masakry ponad 1000 pokojowo nastawionych demonstrant\u00f3w przez oddzia\u0142y si\u0142 bezpiecze\u0144stwa carskiego porz\u0105dku.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\n Odpowiedzi\u0105 na to by\u0142a fala strajk\u00f3w i protest\u00f3w, w kt\u00f3r\u0105 zaanga\u017cowa\u0142y\n si\u0119 miliony ludzi, w tym ci, kt\u00f3rych do tej pory uwa\u017cano za ma\u0142o \nbojowych, jak kobiety czy niezorganizowani pracownicy najemni.\n<\/p>\n\n\n\n

\n R\u00f3\u017ca Luksemburg pocz\u0105tkowo zak\u0142ada\u0142a, \u017ce b\u0119dzie to \u201erewolucja \nbur\u017cuazyjna\u201d osadzona na zwyci\u0119stwie demokracji, lecz z zasadnicz\u0105 \nr\u00f3\u017cnic\u0105 w por\u00f3wnaniu do poprzednio zaistnia\u0142ych rewolucji w Europie ta \nb\u0119dzie poprowadzona przez klas\u0119 robotnicz\u0105.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Cytuj\u0105c Luksemburg: \u201eostatecznym rezultatem zmian mo\u017ce by\u0107 nie tylko \nkolejna \u017ca\u0142osna konstytucja, rewolucja b\u0119dzie prawdziw\u0105 rewolucj\u0105 \nproletariack\u0105 jak \u017cadna inna wcze\u015bniej.?\n<\/p>\n\n\n\n

Rewolucja 1905 roku<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Zdecydowa\u0142a natychmiast wyjecha\u0107 do Polski \u2013 cz\u0119\u015bci imperium car\u00f3w \u2013 \nby w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do rewolucji. Zosta\u0142a aresztowana w marcu 1906 r. Mimo, \n\u017ce kara wi\u0119zienia wyznaczona by\u0142a jako \u015bcis\u0142a izolacja, Luksemburg \nudawa\u0142o si\u0119 pozyskiwa\u0107 informacje spoza wi\u0119ziennych mur\u00f3w oraz pisa\u0107 \nartyku\u0142y do gazety socjalistycznej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Twierdzi\u0142a, \u017ce bawi\u0142o j\u0105 przemycanie artyku\u0142\u00f3w poza wi\u0119zienie jednego \ndnia i otrzymywanie ich w wydrukowanych kopiach dnia nast\u0119pnego!\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednak ju\u017c wtedy by\u0142a chora, a wi\u0119zienne warunki pog\u0142\u0119bia\u0142y ten stan \nrzeczy. W czerwcu zosta\u0142a zwolniona z wi\u0119zienia w oparciu o wskazania \nmedyczne.\n<\/p>\n\n\n\n

Strajk masowy<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Przed wyjazdem do Niemiec na konferencj\u0119 partii socjalistycznej SPD \nLuksemburg napisa\u0142a prac\u0119 \u201eStrajk masowy\u201d, g\u0142\u00f3wnie po to, by wyci\u0105gn\u0105\u0107 \nwnioski z trwaj\u0105cej rewolucji i przekaza\u0107 je ruchowi socjalistycznemu w \nNiemczech. Przeciwstawi\u0142a si\u0119 w niej m.in. prawicowemu skrzyd\u0142u SPD.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Argumentowa\u0142a, by rewolucja socjalistyczna by\u0142a prowadzona by\u0142a przez \nrobotnik\u00f3w jako takich, a nie jako gawied\u017a prowadzon\u0105 przez kogo\u015b spoza \nruchu. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Wcze\u015bniejsze bunty opiera\u0142y si\u0119 na taktyce walk na barykadach prowadzonych przez niewielkie grupy aktywist\u00f3w.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Dlatego najlepsz\u0105 broni\u0105 w walce mia\u0142 by\u0107 strajk masowy, a rola walk ulicznych zasadniczo zmniejszona.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 lider\u00f3w SPD nie zaakceptowa\u0142a tej propozycji, zar\u00f3wno \nstrajku masowego, jak i walki fizycznej, preferuj\u0105c kierunek prowadzenia\n reform w oparciu o parlament.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Uwa\u017cali, \u017ce strajk masowy stanowi\u0142 taktyk\u0119 obronn\u0105, mo\u017cliw\u0105 do \nzastosowania w momencie, gdy liderzy uznaj\u0105 ja za potrzebn\u0105 w danej \nchwili.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Luksemburg atakowa\u0142a tych, \u201ekt\u00f3rzy by pragn\u0119li uchwa\u0142\u0105 kierownictwa \nwyznaczy\u0107 w najbli\u017cszym czasie w Niemczech strajk masowy na oznaczony w \nkalendarzu dzie\u0144? \n<\/p>\n\n\n\n

\n Strajki w Rosji nie zaistnia\u0142y z tego powodu, \u017ce taka by\u0142a wola \nrewolucjonist\u00f3w. Pisa\u0142a, \u017ce \u201estrajku masowego nie mo\u017cna \u201erobi\u0107\u201d \nsztucznie \u2013 jest on zjawiskiem historycznym, kt\u00f3re w odpowiednim \nmomencie z historyczn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 wyp\u0142ywa ze stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych\u201d.\n<\/p>\n\n\n\n

Rola socjalist\u00f3w<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Ale te\u017c nie twierdzi\u0142a, \u017ce socjali\u015bci nie maj\u0105 nic do zrobienia. W \nRosji 1905 roku mia\u0142o miejsce wiele strajk\u00f3w w oparciu o postulaty \nekonomiczne, kt\u00f3re przesz\u0142y w szerzej politycznie motywowane walki i \nzamieszki. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednym z istotnych element\u00f3w, kt\u00f3re zmieni\u0142y ekonomiczny charakter \nwalki o podwy\u017cki p\u0142ac w polityczne postulaty przeciwko pa\u0144stwu, by\u0142o \nzaanga\u017cowanie si\u0119 zorganizowanych socjalist\u00f3w. Strajki przynios\u0142y im \nszersze mo\u017cliwo\u015bci do organizowania si\u0119 i zdobycie uznania.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Luksemburg skutecznie argumentowa\u0142a, w jaki spos\u00f3b postulaty \nekonomiczne i polityczne wzajemnie si\u0119 warunkuj\u0105 i uzupe\u0142niaj\u0105 w okresie\n rewolucji. Gdy w Rosji dosz\u0142o do zrywu spo\u0142ecznego w 1905 r., strajki \nprzeciw represjom politycznym przechodzi\u0142y w ekonomiczne o lokalnych \nspecyfikach.\n<\/p>\n\n\n\n

Uderzenie pr\u0105du<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Budzi\u0142y one \u201ejak uderzeniem pr\u0105du elektrycznego, poczucie klasowe i \n\u015bwiadomo\u015b\u0107 klasow\u0105 w wielomilionowych masach\u201d i nap\u0119dza\u0142y do jeszcze \nwi\u0119kszych \u017c\u0105da\u0144. Cho\u0107 szefowie robili, co mogli, by odwr\u00f3ci\u0107 zapad\u0142e na \nkorzy\u015b\u0107 pracownik\u00f3w decyzje, pewno\u015b\u0107 siebie tych drugich by\u0142a trwa\u0142a. \nLuksemburg pisa\u0142a \u017ce, \u201erzecz\u0105 najcenniejsz\u0105, bo trwa\u0142\u0105, w tym ostrym \nrewolucyjnym przyp\u0142ywie i odp\u0142ywie fali jest to, co pozostaje po niej w \numys\u0142ach – odbywaj\u0105cy si\u0119 skokami intelektualny i kulturalny rozw\u00f3j \nproletariatu.? Dla konserwatywnego skrzyd\u0142a SPD rewolucyjne strajki \nmasowe w Niemczech wydawa\u0142y si\u0119 by\u0107 rzecz\u0105 niemo\u017cliw\u0105.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Postrzegali wypadki w Rosji jako efekt z\u0142ej organizacji samych \npracow-nik\u00f3w i ich biedy. M\u00f3wili tak\u017ce o niemo\u017cno\u015bci por\u00f3wnywania obu \nkraj\u00f3w, gdy\u017c w Niemczech by\u0142o ponad milion zwi\u0105zkowc\u00f3w.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W odpowiedzi Luksemburg argu-mentowa\u0142a, \u017ce chocia\u017c zwi\u0105zki zawo- dowe \nby\u0142y w Niemczech legalne, wielka rzesza pracownik\u00f3w nie by\u0142a \nzorga-nizowana, a warunki pracy by\u0142y prze- ra\u017caj\u0105ce. Fakt, \u017ce rosyjscy \naktywi\u015bci i pracownicy nie mieli w\u0142asnych legal-nych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych\n nie czyni\u0142 ich zacofanymi \u2013 zdobywali do\u015bwiad-czenie strajk\u00f3w i dzia\u0142a\u0144\n politycznych przez dekady wcze\u015bniej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W ko\u0144cu wierzy\u0142a, \u017ce jakkolwiek wsteczni mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zkowi \nbiuro-kraci, i tak b\u0119d\u0105 pomini\u0119ci, gdy ruch masowy zacznie stawia\u0107 swoje\n \u017c\u0105dania.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Niestety, nie docenia\u0142a si\u0142y szk\u00f3d, jakie mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 zwi\u0105zkowa \n?g\u00f3ra\u201d w miar\u0119 post\u0119pu rewolucji. Jednak, co niemniej wa\u017cne, doskonale \nukazywa\u0142a, jak kreatywno\u015b\u0107 pracownik\u00f3w i ich ch\u0119\u0107 parcia do zmiany \nstanowi antidotum na polityk\u0119 konserwatywnych lider\u00f3w zwi\u0105zkowych.\n<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 Marek Uchan<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Wojna i rewolucja \u015bwiatowa <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"Horror
Horror I wojny \u015bwiatowej<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W trakcie konferencji Drugiej Mi\u0119dzynarod\u00f3wki (stowarzyszenia\n europejskich partii socjalistycznych) w 1907 r. R\u00f3\u017ca Luksemburg \nwsp\u00f3\u0142redagowa\u0142a rezolucj\u0119 zobowi\u0105zuj\u0105c\u0105 ka\u017cd\u0105 ze stron do sprzeciwienia \nsi\u0119 udzia\u0142owi w\u0142asnego rz\u0105du w wojnie. Przekonywa\u0142a w niej, \u017ce \npracownicy poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w maj\u0105 wi\u0119cej wsp\u00f3lnego ze sob\u0105 nawzajem \nni\u017c ze swoimi szefami.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Wielu cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa partii, do kt\u00f3rej Luksemburg nale\u017ca\u0142a \u2013 \nniemieckiej SPD \u2013 ch\u0119tnie popar\u0142o rezolucj\u0119, poniewa\u017c uwa\u017ca\u0142o, \u017ce wybuch\n wojny, kt\u00f3ra mog\u0142aby wystawi\u0107 ich determinacj\u0119 na pr\u00f3b\u0119, jest ma\u0142o \nprawdopodobny.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Inni uwa\u017cali, \u017ce sposobem na unikni\u0119cie wojny jest przekonanie klasy \nrz\u0105dz\u0105cej, \u017ce imperializm nie le\u017cy w jej najlepszym interesie \u2013 co w \npraktyce oznacza\u0142o powstrzymanie si\u0119 od kwestionowania rz\u0105dowej polityki\n zagranicznej.\n<\/p>\n\n\n\n

Rywalizacja<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Luksemburg stara\u0142a si\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce jedynym sposobem na zako\u0144czenie \nwojen jest przeobra\u017cenie spo\u0142ecze\u0144stwa. Wyja\u015bnia\u0142a, \u017ce rywalizacja \nmi\u0119dzy krajami o ziemi\u0119 i w\u0142adz\u0119 jest nie tyle przejawem g\u0142upoty czy \nchciwo\u015bci polityk\u00f3w, co jedynym sposobem na zapewnienie kapitalizmowi \ndalszego wzrostu.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Argument, \u017ce kapitalizm mo\u017ce rosn\u0105\u0107 jedynie kosztem milion\u00f3w ludzkich \nistnie\u0144, by\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142em podzia\u0142u w SPD. Od ponad dekady, tj. od czasu \ndebaty wok\u00f3\u0142 wyboru reformy lub rewolucji, SPD odchodzi\u0142a od idei \nrewolucyjnych.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Luksemburg sta\u0142a si\u0119 czo\u0142ow\u0105 teoretyczk\u0105 radykalnego skrzyd\u0142a partii. W\n przeciwie\u0144stwie do swojego rosyjskiego odpowiednika \u2013 Lenina, kt\u00f3ry \ntak\u017ce cz\u0119sto znajdowa\u0142 si\u0119 w mniejszo\u015bci \u2013 nie pr\u00f3bowa\u0142a tworzy\u0107 wok\u00f3\u0142 \nsiebie zorganizowanej grupy. Skutkiem tego by\u0142o utrzymanie w\u0142adzy przez \nprawe skrzyd\u0142o partii.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Gdy wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa w 1914 r., pos\u0142owie SPD w parlamencie niemieckim zag\u0142osowali za poparciem rz\u0105du. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Twierdzili, \u017ce skoro wojna ju\u017c wybuch\u0142a, Niemcy musz\u0105 walczy\u0107 w \nobronie swojej \u201ecywilizacji\u201d. Inne partie socjalistyczne w Europie \nposz\u0142y za przyk\u0142adem SPD, co spowodowa\u0142o szybki rozpad Mi\u0119dzynarod\u00f3wki.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Luksemburg wraz z innymi dzia\u0142aczami prowadzi\u0142a kampani\u0119 przeciwko \nwojnie, ale wcze\u015bniejsza niezdolno\u015b\u0107 do zbudowania wok\u00f3\u0142 siebie zaplecza\n spowodowa\u0142a, \u017ce musia\u0142a zaczyna\u0107 od zera, a ze wzgl\u0119du na ograniczone \nzasoby kadrowe by\u0142a zmuszona pozosta\u0107 wewn\u0105trz popieraj\u0105cej wojn\u0119 SPD.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W 1915 r. Luksemburg zosta\u0142a skazana na kar\u0119 wi\u0119zienia za nak\u0142anianie \n\u017co\u0142nierzy do niepos\u0142usze\u0144stwa. Przebywaj\u0105c w wi\u0119zieniu, kontynuowa\u0142a \npisanie antywojennych artyku\u0142\u00f3w, jednak nie by\u0142o organizacji, kt\u00f3ra \nmog\u0142aby je publikowa\u0107.\n<\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0105zek Spartakusa<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n W 1916 r. uczestniczy\u0142a w powo\u0142aniu do \u017cycia tzw. Zwi\u0105zku Spartakusa \nwewn\u0105trz SPD. Po pocz\u0105tkowych sukcesach \u2013 10 000 os\u00f3b wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w \npierwszej antywojennej demonstracji organizacji \u2013 nast\u0105pi\u0142o za\u0142amanie. \nSpartakusowcy mogli polega\u0107 jedynie na kilku przyw\u00f3dcach, kt\u00f3rych \u0142atwo \nnamierza\u0142a policja. Niebawem Luksemburg zosta\u0142a ponownie aresztowana.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W 1917 r. w Niemczech dosz\u0142o do wybuchu fali strajk\u00f3w w ramach \npoparcia dla rewolucji rosyjskiej. Po ich wyga\u015bni\u0119ciu nadal utrzymywa\u0142o \nsi\u0119 powszechne niezadowolenie z powodu wojny i niedobor\u00f3w \u017cywno\u015bci. \n<\/p>\n\n\n\n

\n W pa\u017adzierniku 1918 r. dosz\u0142o do buntu w bazie marynarki wojennej. \nBunt szybko rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na inne miasta, a nast\u0119pnie \nprzekszta\u0142ci\u0142 w rewolucj\u0119 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Przebywaj\u0105ca w wi\u0119zieniu \nLuksemburg zosta\u0142a uwolniona wraz z innymi wi\u0119\u017aniami przez zrewoltowane \noddzia\u0142y.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Niemiecka klasa rz\u0105dz\u0105ca by\u0142a przera\u017cona. Negocjowano z SPD, oferuj\u0105c \njej w\u0142adz\u0119 w zamian za zako\u0144czenie powstania. Szefem rz\u0105du zosta\u0142 lider \npartii Friedrich Ebert, kt\u00f3rego pierwsz\u0105 decyzj\u0105 by\u0142o zorganizowanie \nzbrojnego ataku na robotnik\u00f3w przewodz\u0105cych rewolucji w Berlinie.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W grudniu 1918 r. Luksemburg utworzy\u0142a Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Niemiec \n(KPD). Po dekadach dzia\u0142ania w milionowej partii teraz mia\u0142a za sob\u0105 \nzaledwie kilka tysi\u0119cy zwolennik\u00f3w. Byli oni nastawieni entuzjastycznie,\n ale przewa\u017cnie niedo\u015bwiadczeni \u2013 budowanie partii w toku rewolucji \npozostawia niewiele czasu na szkolenie.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W styczniu rz\u0105d podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 ostatecznego rozprawienia si\u0119 z \nrewolucj\u0105, prowokuj\u0105c powstanie w Berlinie jako pretekst do \nzaanga\u017cowania armii. Rewolucjoni\u015bci stawili op\u00f3r, ale przeciwnik okaza\u0142 \nsi\u0119 silniejszy. Rz\u0105d obwini\u0142 KPD o przemoc i przeprowadzi\u0142 masowe \naresztowania. Luksemburg nie chcia\u0142a si\u0119 ukrywa\u0107, przez co 15 stycznia \n1919 r. zosta\u0142a pojmana i zamordowana.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Izolacja i \u015bmier\u0107 Luksemburg mia\u0142y katastrofalne konsekwencje dla \nruchu socjalistycznego. Jednak jej idee, wiara w zdolno\u015b\u0107 zwyk\u0142ych ludzi\n do zmiany \u015bwiata oraz odmowa dostosowania si\u0119 do systemu inspirowa\u0142y \nkolejne pokolenia do walki o socjalizm.\n<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczy\u0142 \u0141ukasz Wiewi\u00f3r<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Teksty napisa\u0142a Beatrice Leal<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

15 stycznia mija setna rocznica zab\u00f3jstwa R\u00f3\u017cy Luksemburg, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u015bmia\u0142o uzna\u0107 za najwybitniejsz\u0105 rewolucjonistk\u0119 w historii. Mimo, \u017ce to \u201ePolka znana w \u015bwiecie\u201d, nie us\u0142yszymy o niej przy okazji szumnego \u015bwi\u0119towania innych \u201estuleci\u201d. Luksemburg nie by\u0142aby tym zdziwiona. Gardzi\u0142a w\u0142adcami organizuj\u0105cymi \u015bwiat wyzysku z ich pomp\u0105 i celebr\u0105. Ca\u0142e \u017cycie walczy\u0142a z carami, cesarzami, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5404,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[137],"tags":[97],"class_list":["post-5403","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-styczen-2019","tag-featured"],"yoast_head":"\nR\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"15 stycznia mija setna rocznica zab\u00f3jstwa R\u00f3\u017cy Luksemburg, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u015bmia\u0142o uzna\u0107 za najwybitniejsz\u0105 rewolucjonistk\u0119 w historii. Mimo, \u017ce to \u201ePolka znana w \u015bwiecie\u201d, nie us\u0142yszymy o niej przy okazji szumnego \u015bwi\u0119towania innych \u201estuleci\u201d. Luksemburg nie by\u0142aby tym zdziwiona. Gardzi\u0142a w\u0142adcami organizuj\u0105cymi \u015bwiat wyzysku z ich pomp\u0105 i celebr\u0105. Ca\u0142e \u017cycie walczy\u0142a z carami, cesarzami, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-01-01T22:45:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-02-18T14:47:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"360\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii – z ideami na dzi\u015b\",\"datePublished\":\"2019-01-01T22:45:47+00:00\",\"dateModified\":\"2019-02-18T14:47:30+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\"},\"wordCount\":2688,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - stycze\u0144 2019\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\",\"name\":\"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg\",\"datePublished\":\"2019-01-01T22:45:47+00:00\",\"dateModified\":\"2019-02-18T14:47:30+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg\",\"width\":640,\"height\":360},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii – z ideami na dzi\u015b\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja","og_description":"15 stycznia mija setna rocznica zab\u00f3jstwa R\u00f3\u017cy Luksemburg, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u015bmia\u0142o uzna\u0107 za najwybitniejsz\u0105 rewolucjonistk\u0119 w historii. Mimo, \u017ce to \u201ePolka znana w \u015bwiecie\u201d, nie us\u0142yszymy o niej przy okazji szumnego \u015bwi\u0119towania innych \u201estuleci\u201d. Luksemburg nie by\u0142aby tym zdziwiona. Gardzi\u0142a w\u0142adcami organizuj\u0105cymi \u015bwiat wyzysku z ich pomp\u0105 i celebr\u0105. Ca\u0142e \u017cycie walczy\u0142a z carami, cesarzami, […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2019-01-01T22:45:47+00:00","article_modified_time":"2019-02-18T14:47:30+00:00","og_image":[{"width":640,"height":360,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii – z ideami na dzi\u015b","datePublished":"2019-01-01T22:45:47+00:00","dateModified":"2019-02-18T14:47:30+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403"},"wordCount":2688,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - stycze\u0144 2019"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403","name":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii - z ideami na dzi\u015b - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg","datePublished":"2019-01-01T22:45:47+00:00","dateModified":"2019-02-18T14:47:30+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/roza.luksemburg.przemawia.na_.wiecu_.jpg","width":640,"height":360},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=5403#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"R\u00f3\u017ca Luksemburg: najwybitniejsza rewolucjonistka w historii – z ideami na dzi\u015b"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5403","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5403"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5491,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5403\/revisions\/5491"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5404"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}