{"id":4489,"date":"2018-01-01T23:55:10","date_gmt":"2018-01-01T22:55:10","guid":{"rendered":"http:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489"},"modified":"2018-08-03T23:30:51","modified_gmt":"2018-08-03T21:30:51","slug":"antykomunizm-jako-ideologia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489","title":{"rendered":"Antykomunizm jako ideologia"},"content":{"rendered":"
\"Obok<\/a>

Obok prezesa by\u0142y cz\u0142onek PZPR, prokurator stanu wojennego, Stanis\u0142aw Piotrowicz. Nie wszyscy \u201ekomuni\u015bci\u201d s\u0105 pot\u0119pieni przez antykomunist\u00f3w PiS-u.<\/p><\/div>\n

Mateusz Morawiecki w jednym z pierwszych wywiad\u00f3w jako premier zadeklarowa\u0142 si\u0119 jako antykomunista. Szef MSWiA Mariusz B\u0142aszczak uzna\u0142, \u017ce komunizm sko\u0144czy\u0142 si\u0119\u201d w grudniu 2017 r., wraz z podpisaniem przez prezydenta ustaw o s\u0105dach.<\/strong><\/p>\n

Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 roli, jak\u0105 w ideologii rz\u0105dz\u0105cych odgrywa antykomunizm, mimo \u017ce \u201ekomunistyczna\u201d przesz\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 coraz bardziej odleg\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119, w jaki spos\u00f3b spe\u0142nia on swoj\u0105 funkcj\u0119. Sp\u00f3jrzmy tak\u017ce, co w antykomunizmie jest specyficznie zwi\u0105zanego z sytuacj\u0105 polityczn\u0105 w Polsce, a co jest przeniesieniem szerszej ideologicznej konstrukcji.<\/p>\n

 <\/p>\n

Co to jest ideologia?<\/strong><\/p>\n

Ideologia to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zbi\u00f3r pogl\u0105d\u00f3w czy obelga wobec idei, kt\u00f3rych nie lubimy. Jak zauwa\u017cy\u0142 Karol Marks, ideami panuj\u0105cymi w spo\u0142ecze\u0144stwie s\u0105 idee klas panuj\u0105cych. W tym uj\u0119ciu ideologia to zesp\u00f3\u0142 powi\u0105zanych ze sob\u0105 idei, kt\u00f3re t\u0142umacz\u0105 \u015bwiat z punktu widzenia klas panuj\u0105cych<\/em> w spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na wyzysku, a wi\u0119c podzielonym na klasy.<\/p>\n

W\u0142oski marksista Antonio Gramsci stwierdzi\u0142, \u017ce ludzie staj\u0105 si\u0119 \u015bwiadomi fundamentalnego konfliktu klasowego \u201ena poziomie ideologii\u201d i twierdzenie to nie ma charakteru \u201epsychologicznego czy moralistycznego\u201d. Innymi s\u0142owy ma to zwi\u0105zek z obiektywn\u0105 natur\u0105 \u015bwiata dominuj\u0105cych idei w spo\u0142ecze\u0144stwie klasowym, kt\u00f3rymi wszyscy nie\u015bwiadomie nasi\u0105kamy. Ideologia jest wi\u0119c zespo\u0142em pozornie \u201espontanicznych\u201d idei, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 legitymizacji w\u0142adzy klasy panuj\u0105cej, uznawanej za niepodwa\u017caln\u0105 i naturaln\u0105. Jest wi\u0119c zawsze rozdzierana sprzeczno\u015bciami, gdy\u017c ma by\u0107 wyja\u015bnieniem problem\u00f3w wynikaj\u0105cych<\/em> z okre\u015blonego klasowego panowania przy braniu tego panowania za oczywisto\u015b\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci wida\u0107 to w odniesieniu do spo\u0142ecze\u0144stwa kapitalistycznego, z powodu jego dynamiki, plastyczno\u015bci mo\u017cliwej formy politycznej i tendencji ku kryzysom. Dlatego postacie ideologii w kapitalizmie nacechowane s\u0105 dynamik\u0105, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 i szczeg\u00f3lnymi sprzeczno\u015bciami.<\/p>\n

Jak w tak rozumianej ideologii mie\u015bci si\u0119 antykomunizm?<\/p>\n

 <\/p>\n

Co to jest antykomunizm?<\/strong><\/p>\n

Odpowied\u017a wydaje si\u0119 oczywista: idee i dzia\u0142ania przeciwne komunizmowi. Jednak nie ma jednego \u201ekomunizmu\u201d, ale wielo\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych idei, ruch\u00f3w i re\u017cim\u00f3w politycznych, kt\u00f3re albo tak si\u0119 okre\u015bla\u0142y, albo by\u0142y tak okre\u015blane. Co wi\u0119cej, \u201ekomunizmy\u201d te by\u0142y i s\u0105 sobie zdecydowanie przeciwstawne.<\/p>\n

Kluczowa sprzeczno\u015b\u0107 nie jest tu trudna do odkrycia. Idee komunistyczne we wszystkich swych postaciach m\u00f3wi\u0142y o spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na wsp\u00f3lnocie (s\u0142owo \u201ekomunizm\u201d po-chodzi od poj\u0119cia wsp\u00f3lno\u015bci) wolnych i r\u00f3wnych ludzi. Tak\u017ce Marks i Engels mieli to na my\u015bli, gdy pisali w Manife\u015bcie Komunistycznym<\/em> o \u201ezrze-szeniu, w kt\u00f3rym swobodny rozw\u00f3j ka\u017cdej jednostki jest warunkiem swobodnego rozwoju wszystkich\u201d. Jednak cz\u0119\u015bci \u015bwiata, w kt\u00f3rych partie komunistyczne rz\u0105dzi\u0142y, by\u0142y dalekie od tego idea\u0142u. Przy tym istnia\u0142o wiele lepszych lub gorszych teorii pr\u00f3buj\u0105cych wyja\u015bni\u0107, dlaczego tak si\u0119 dzieje \u2013 w\u0142\u0105czaj\u0105c w to te wyp\u0142ywaj\u0105ce z krytycznych perspektyw komunistycznych.<\/p>\n

Oznacza to tak\u017ce, \u017ce istnieje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy antykomunizmem a innym znanym \u201eanty\u201d, czyli antyfaszyzmem. Niezale\u017cnie od mo\u017cliwych nadu\u017cy\u0107 poj\u0119cia antyfaszyzmu, w tym przypadku idee, ruchy i re\u017cimy polityczne stanowi\u0105 sp\u00f3jny blok. Rasistowskie, imperialistyczne, elitystyczne i wrogie wszelkiej demokracji wizje i programy zosta\u0142y uciele\u015bnione w takich samych re\u017cimach. W przypadku komunizmu taka sp\u00f3jno\u015b\u0107 nie istnieje. Aby skonstruowa\u0107 antykomunizm, najpierw sam \u201ekomunizm\u201d musia\u0142 by\u0107 wi\u0119c skonstruowany na jego potrzeby.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie tym, co czyni\u0142o antykomunizm skutecznym narz\u0119dziem by\u0142 realnie istniej\u0105cy i u\u017cywaj\u0105cy etykiety komunizmu \u201einny\u201d, szczeg\u00f3lnie w czasie zimnej wojny. Paradoksalnie, zachodnia ideologia antykomunistyczna i ideologia stalinowska by\u0142y w tej kwestii symetryczne, gdy\u017c obie podkre\u015bla\u0142y kontynuacj\u0119 istniej\u0105c\u0105 od Marksa do Stalina (i jego nast\u0119pc\u00f3w) traktuj\u0105c wszystko poza t\u0105 \u201eprost\u0105 lini\u0105\u201d jako nieistotne herezje. Ten brak zr\u00f3\u017cnicowania jest kluczow\u0105 cech\u0105 antykomunizmu umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 mu pe\u0142nienie ideologicznej roli \u2013 legitymacji kapitalizmu. Na tym polu antykomunizm demonizowa\u0107 ma wszelkie pr\u00f3by radykalnej zmiany spo\u0142ecznej. To dlatego wszelkie odniesienia do komunizmu s\u0105 widziane przez ideologiczny pryzmat jako jedna i ta sama negacja tego, co jest widziane jako \u201enormalno\u015b\u0107\u201d, czyli jedyna mo\u017cliwa normalno\u015b\u0107 kapitalistyczna. Monolityczny \u201ekomunizm\u201d jest wi\u0119c t\u0142umaczony jako antyteza cywilizacji kapitalistystycznej, czyli cywilizacji w og\u00f3le. \u201eKapitalizm albo barbarzy\u0144stwo\u201d \u2013 to ideologiczna wersja przestawianych alternatyw dla ludzko\u015bci.<\/p>\n

W takiej konstrukcji nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 sprzeczno\u015bci i konflikt\u00f3w w r\u00f3\u017cnych odcieniach poj\u0119cia komunizmu \u2013 w istocie celem jest zamazanie tych odcieni. Co wi\u0119cej, nie da si\u0119 te\u017c wyja\u015bni\u0107 tendencji ekonomicznych w pa\u0144stwach \u201ekomunistycznych\u201d – moment\u00f3w ich wzrostu i kryzysu. Oczywi\u015bcie wszelka \u201ekomunistyczna\u201d pr\u00f3ba krytycznego zrozumienia praw ruchu tych re\u017cim\u00f3w jawi si\u0119 jako rodzaj nonsensu \u2013 gdy s\u0105 one widziane jako rodzaj czarnej dziury w historii, z\u0142a skazanego na kl\u0119sk\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ideologiczne u\u017cywanie\u00a0<\/strong>antykomunizmu w przesz\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n

Ideologia antykomunizmu ma korzenie w XIX-wiecznych ideach i ruchach antyrewolucyjnych. Pierwsza masowa partia w Holandii, sprzeciwiaj\u0105ca si\u0119 samej idei suwerenno\u015bci ludu, nazy-wa\u0142a si\u0119 Parti\u0105 Antyrewolucyjn\u0105. Mieli\u015bmy te\u017c do czynienia z seri\u0105 praw przeciw dzia\u0142alno\u015bci \u201ewywrotowej\u201d. Prawdopodobnie najbardziej znana by\u0142a \u201eustawa antysocjalistyczna\u201d, obo-wi\u0105zuj\u0105ca w Niemczech, w latach 1878-1890. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku powstawa\u0142y te\u017c organizacje broni\u0105ce \u201etradycyjnych warto\u015bci\u201d przed tymi, kt\u00f3rych uznawa\u0142y za wywrotowc\u00f3w. Podobne korzenie mia\u0142y pierwsze kampanie strachu przeciw komunizmowi po I wojnie \u015bwiatowej i wybuchu rewolucji rosyjskiej. Przyk\u0142adem jest rozw\u00f3j nacjonalistycznego ruchu \u201evolkistow-skiego\u201d w Niemczech w czasie rewolucji po 1918 r., wspieraj\u0105cego kontr-rewolucj\u0119 pod has\u0142ami antysemickimi i antybolszewickimi. Inny to pogromowa atmosfera tzw. \u201estrachu przed czerwonymi\u201d w latach 1919-20 w USA. Generalnie\u00a0 mo\u017cna w tym czasie m\u00f3wi\u0107 o fenomenie \u201eantybolszewizmu\u201d \u2013 antyrewolucyjnej ideologii z nowym centralnym punktem odniesienia.<\/p>\n

W tych ramach organizacje antybolszewickie rozwija\u0142y si\u0119 tak\u017ce w Polsce. Przyk\u0142adem Henryk Glass, jeden z organizator\u00f3w harcerstwa, a jednocze\u015bnie aktywny antybolszewicki spiskowiec od czas\u00f3w jego obecno\u015bci w Rosji i na Ukrainie w czasie wojny domowej.\u00a0 Od 1927 r. Glass by\u0142 wydawc\u0105 miesi\u0119cznika Walka z bolszewizmem<\/em>, kt\u00f3ry w 1930 r. sta\u0142 si\u0119 organem za\u0142o\u017conego przez niego Stowarzyszenia Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych w Zwalczaniu Komunizmu. Obok element\u00f3w anty- semickich i antymaso\u0144skich jego celem mia\u0142o by\u0107 zwalczanie \u201epropagandy rewolucji spo\u0142ecznej\u201d.<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwy antykomunizm zacz\u0105\u0142 krystalizowa\u0107 si\u0119 z ideologii antyrewolucyjnej i antybolszewickiej w latach 30-tych. Powstanie stalinowskiej Rosji wnios\u0142o kluczowy czynnik tej ideologii \u2013 \u201ekomunistyczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107\u201d. Jednak w tym czasie by\u0142 to g\u0142\u00f3wnie element przekazu ideologicznego prawicy, w\u0142\u0105cznie z jej najskrajniejszymi frakcjami. Antykomunizm by\u0142 wi\u0119c istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ideologii ekspansji hitlerowskich Niemiec. Ju\u017c w 1933 r. pod patronatem ministerstwa propagandy powsta\u0142a tam Liga Generalna Niemieckich Stowarzysze\u0144 Antykomunistycznych. Na tej samej podstawie ideologicznej Niemcy podpisa\u0142y w 1936 r. \u201ePakt Antykominternowski\u201d z Japoni\u0105, rok p\u00f3\u017aniej wsparty przez W\u0142ochy Mussoliniego i Hiszpani\u0119 Franco. Atak Niemiec na ZSRR w 1941 r. przyni\u00f3s\u0142 odrodzenie Paktu z szeregiem kolejnych sygna- tariuszy, a sama wojna przedstawiana by\u0142a w nazistowskiej propagandzie jako europejska krucjata przeciw bolszewizmowi.<\/p>\n

\"Ojciec<\/a>

Ojciec \u201emakkartyzmu\u201d \u2013 senator Joseph McCarthy<\/p><\/div>\n

Jednak pe\u0142ny rozw\u00f3j antykomunizmu mia\u0142 miejsce po II wojnie \u015bwiatowej, gdy wraz z zimn\u0105 wojn\u0105 przesta\u0142 by\u0107 on ograniczony do (skrajnej) prawicy staj\u0105c si\u0119 ideologi\u0105 g\u0142\u00f3wnego nurtu \u201ezachodnich demokracji\u201d. Najbardziej znane s\u0105 w tym kontek\u015bcie czasy \u201emakkartyzmu w USA, gdy ok. 10 tys. os\u00f3b podejrzewanych o \u201ezwi\u0105zki z komunizmem\u201d straci\u0142o prac\u0119. Symbolem tych czas\u00f3w by\u0142o zmuszenie Charliego Chaplina do opuszczenia USA czy wycofywanie z ameryka\u0144skich bibliotek ksi\u0105\u017cek o Robin Hoodzie.<\/p>\n

Antykomunizm charakteryzowa\u0142 tak\u017ce pa\u0144stwa Europy Zachodniej ze znacz\u0105cymi partiami komunistycznymi, jak Francja i W\u0142ochy, gdzie partie te zosta\u0142y wykluczone z rz\u0105d\u00f3w \u201ejedno\u015bci narodowej\u201d w 1947 r., jak i nowo utworzon\u0105 Republik\u0119 Federaln\u0105 Niemiec, gdzie partia komunistyczna zosta\u0142a zdelegalizowana w 1954 r. Oczywi\u015bcie dotyczy\u0142 te\u017c, z wy\u017cszym poziomem represji, zachodnich re\u017cim\u00f3w bez pretensji do bycia \u201edemokracj\u0105\u201d. Nie tylko w Europie (jak cz\u0142onkowie NATO Grecja i Portugalia), ale tak\u017ce w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, Azji i Afryce \u2013 b\u0119d\u0105c tam zasadniczo kontynuacj\u0105 przedwojennej wersji skrajnie prawicowej.<\/p>\n

Zawsze istnia\u0142y jednak ograniczenia ideologicznej skuteczno\u015bci antykomunizmu. Si\u0142a partii komunistycznych, nierzadko zakorzenionych w ruchach wyzwole\u0144czych (z cz\u0119sto tragicznymi skutkami dla tych ruch\u00f3w), oznacza\u0142a istnienie \u201ealternatywnej pami\u0119ci zbiorowej\u201d rywalizuj\u0105cej z oficjaln\u0105 ideologi\u0105. W niekt\u00f3rych przypadkach wzmacniana by\u0142a ona pewnym stopniem ci\u0105g\u0142o\u015bci (tak\u017ce personalnym) aparatu pa\u0144stwa z dawnymi re\u017cimami faszystowskimi lub kolaboracyjnymi. Co wi\u0119cej, po st\u0142umieniu rewolucji w\u0119gierskiej przez czo\u0142gi ZSRR w 1956 r., a szczeg\u00f3lnie w wyniku ruch\u00f3w spo\u0142ecznych lat 60-tych, wy\u0142oni\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne postacie radykalnej lewicy niezale\u017cnej od \u201eoficjalnych\u201d partii komunistycznych. Oznacza\u0142o to podwa\u017cenie podstawy ideologii antykomunistycznej, czyli tezy o kontynuacji \u201eod Marksa do Stalina\u201d. W zmieniaj\u0105cej si\u0119 atmosferze intelektualnej antykomunizm wydawa\u0142 si\u0119 cz\u0119sto zbyt prymitywnym narz\u0119dziem ideologicznym, a \u201ekonsensus antykomunistyczny\u201d w jakim\u015b stopniu si\u0119 kruszy\u0142. Pomimo neoliberalno-konserwatywnego zwrotu sym- bolizowanego przez Margaret Thatcher i Ronalda Reagana legitymizuj\u0105cego powr\u00f3t antykomunizmu w ostrzejszej wersji, poza przyk\u0142adami dyktatur wojskowych, w g\u0142\u00f3wnym nurcie politycznym i intelektualnym \u015bwiata zachod- niego nie by\u0142o powrotu do atmosfery wczesnych lat 50-tych.<\/p>\n

 <\/p>\n

Zmienna rola antykomunizmu po zimnej wojnie<\/strong><\/p>\n

Gdy zabrak\u0142o rywala w postaci \u201ebloku komunistycznego\u201d, pozosta\u0142 kluczowy ideologiczny aspekt antykomunizmu, czyli delegitymizacja wszelkiej krytyki antykapitalistycznej. Spektakularny upadek bloku wschodniego spot\u0119gowa\u0142 kryzys r\u00f3\u017cnych odcieni lewicy. W dominuj\u0105cym przekazie wydarzenia lat 1989-91 oznacza\u0142y upadek \u201eeksperymentu niekapitalistycznego\u201d (jak to widzia\u0142a tak\u017ce znaczna cze\u015b\u0107 lewicy) b\u0119d\u0105c ostatecznym dowodem triumfu \u201ewolnego rynku\u201d nad pa\u0144stwowym planowaniem. Gdy interwencjonizm pa\u0144stwowy by\u0142 przez lata wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 lewicowej odpowiedzi (nie tylko ze strony partii komunistycznych) na problemy gospodarcze, kryzys ten nie by\u0142 zaskoczeniem. Nie by\u0142o te\u017c zaskoczeniem, \u017ce upadek \u201ekomunizmu\u201d na Wschodzie, jak i towarzysz\u0105cy mu upadek partii komunistycznych na Zachodzie, umocni\u0142 antykomunizm jako ideologi\u0119.<\/p>\n

Symbolem tego \u201educha czas\u00f3w\u201d by\u0142a blisko 1000-stronicowa Czarna ksi\u0119ga komunizmu<\/em> opublikowana w 1997 r. z opisem \u201ezbrodni komunistycznych\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142a odpowiedzialno\u015bci za ich czyny (od Lenina a\u017c po nikaragua\u0144skich sandinist\u00f3w) si\u0119ga\u0107 mia\u0142y nie tylko Marksa, ale i francuskich jakobin\u00f3w, rosyjskiego nihilisty Nieczajewa, cara Iwana Gro\u017anego czy niemieckiego genera\u0142a Ericha Ludendorffa.<\/p>\n

Jednak wci\u0105\u017c \u201erealny antykomunizm\u201d by\u0142 bardziej atrakcyjny w po\u0142\u0105czeniu z liberalnym optymizmem dotycz\u0105cym zar\u00f3wno jednostkowego losu, jak i perspektyw \u015bwiatowego kapitalizmu. W tej perspektywie \u201ekomuni\u015bci\u201d byli raczej, w zale\u017cno\u015bci od okoliczno\u015bci, naiwnymi utopistami i zacofanymi prymitywami, tak czy inaczej bardziej dziwakami ni\u017c demonami. Przy ideologicznym konsensusie, \u017ce komunizm to \u201eutopia, kt\u00f3ra si\u0119 nie sprawdzi\u0142a\u201d, m\u0142odzi w koszulach z Che Guevar\u0105 ostatecznie mogli by\u0107 tylko kolejnym dowodem \u017cywotno\u015bci rynku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Antykomunizm w dzisiejszej Polsce<\/strong><\/p>\n

W pa\u0144stwach dawnego bloku wschodniego do ram ideologii antykomunistycznej dochodzi\u0142y okoliczno\u015bci specy- ficzne dla tego regionu. Obok podwa\u017cania sprzeciwu wobec kapitalizmu, kluczowym aspektem tej ideologii sta\u0142a si\u0119 patologizacja \u201ekomunistycznej\u201d przesz\u0142o\u015bci w celu legitymizacji tera\u017aniejszo\u015bci i obja\u015bniania jej problem\u00f3w w duchu apologii kapitalizmu.\u00a0 Przy tym w antykomunizm cz\u0119sto \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w ideologiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z rusofobi\u0105. W przypadku Polski, historyczne zmagania z imperializmem rosyjskim w po\u0142\u0105czeniu z dzisiejsz\u0105 rywalizacj\u0105 mi\u0119dzy Polsk\u0105 (jako forpoczt\u0105 Zachodu) a Rosj\u0105 na terenie Europy Wschodniej, czyni\u0105 t\u0119 ideologiczn\u0105 zbitk\u0119 szczeg\u00f3lnie u\u017cyteczn\u0105 z punktu widzenia rz\u0105dz\u0105cych. W prostych s\u0142owach przekaz jest nast\u0119puj\u0105cy: rewolucja i komunizm to z\u0142o, a NATO to dobro, bo Stalin mordowa\u0142 Polak\u00f3w, a Putin zaj\u0105\u0142 Krym.<\/p>\n

Pomijaj\u0105c jego cechy uniwersalne, w Polsce po 1989 r. antykomunizm wyst\u0119puje w dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych odmianach: apologii i kontestacji.<\/p>\n

 <\/p>\n

Antykomunizm apologii<\/strong><\/p>\n

Antykomunizm apologii cechowa\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 elit intelektualnych i politycznych po 1989 r., znajduj\u0105c wyraz w partiach liberalnych i liberalno-konserwatywnych. Jego zasadnicza teza to sukces polskiej transformacji, b\u0119d\u0105ca przekonaniem niemal ca\u0142ej klasy kapitalistycznej i wi\u0119kszo\u015bci klasy \u015bredniej (i dowodem, \u017ce czasem byt okre\u015bla \u015bwiadomo\u015b\u0107 w spos\u00f3b bardzo prymitywny i bezpo\u015bredni). Antykomunizm sta\u0142 si\u0119 tu cz\u0119\u015bci\u0105 narracji o \u201esukcesie\u201d. Mo\u017ce nie wszystko jest super \u2013 jak g\u0142oszono \u2013 ale w \u201ekomunizmie\u201d by\u0142o du\u017co gorzej. O ile w czasie zimnej wojny antykomunizm by\u0142 pochodn\u0105 rywalizacji imperialistycznych mocarstw, w Polsce sta\u0142 si\u0119 pochodn\u0105 rywalizacji tera\u017aniejszo\u015bci z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Zerwanie ze \u201espu\u015bcizn\u0105 komunizmu\u201d \u2013 po\u0142\u0105czone z \u201edoganianiem Zachodu\u201d i \u201epowrotem do Europy\u201d \u2013 by\u0142o regularnie argumentem na rzecz program\u00f3w ci\u0119\u0107 i prywatyzacji. Obrazy pustych p\u00f3\u0142ek z lat kryzysu gospodarczego lat osiemdziesi\u0105tych sta\u0142y si\u0119 regularnym elementem przekazu medialnego (by ludzie \u201enie zapomnieli\u201d).<\/p>\n

W pewnym sensie przypomina\u0142o to ideologi\u0119 re\u017cimu sprzed 1989 pr\u00f3buj\u0105cego w pokazywa\u0107 swoj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad przedwojennym re\u017cimem sanacyjnym. W obu przypadkach rzeczywiste problemy istniej\u0105ce w przesz\u0142o\u015bci pomaga\u0142y w jej ideologicznym wykorzystaniu. Jednak w przypadku PRL skuteczno\u015b\u0107 ta by\u0142a ograniczona \u2013 oczywist\u0105 barier\u0105 by\u0142o tu istnienie \u201eZachodu\u201d jako \u201einnego\u201d z wy\u017cszym standardem \u017cycia. Ostatecznie ideologia sta\u0142a si\u0119 przeciwskuteczna prowadz\u0105c do idealizacji zachodniego kapitalizmu, a w pewnej mierze tak\u017ce przedwojennej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Propaganda sukcesu czas\u00f3w transformacji tak\u017ce natrafi\u0142a jednak na bariery, gdy po prostu du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa tego sukcesu nie odczuwa\u0142a. Ideologiczn\u0105 odpowiedzi\u0105 by\u0142o tu poj\u0119cie homo sovieticus <\/em>\u201d spopularyzowane przez ks. J\u00f3zefa Tischnera \u2013 maj\u0105ce (wed\u0142ug jego s\u0142\u00f3w) opisywa\u0107 \u201eroszczeniow\u0105\u201d, \u201eniezdoln\u0105 do wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za sw\u00f3j los\u201d, bo \u201ezsowietyzowan\u0105\u201d i \u201eukszta\u0142towan\u0105 przez komunizm\u201d cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Innymi s\u0142owy skoro transformacja jest sukcesem, co\u015b musi by\u0107 nie tak z lud\u017ami, kt\u00f3rzy (jeszcze) tego nie zrozumieli.<\/p>\n

 <\/p>\n

Antykomunizm (pozornej)\u00a0<\/strong>kontestacji<\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy antykomunizmem apologii a antykomunizmem kontestacji jest to, \u017ce o ile dla pierwszego transformacja by\u0142a sukcesem zerwania z komunizmem, dla drugiego nie by\u0142a sukcesem – z powodu braku tego zerwania. Antykomunizm apologii widziany jest tu jako nie do\u015b\u0107 antykomunistyczny – co nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od podobnej krytyki uprawianej wsz\u0119dzie przez ideolog\u00f3w konserwatywnej i jeszcze skrajniejszej prawicy. Na to nak\u0142ada si\u0119 jednak szczeg\u00f3lna kontestacja transformacji, b\u0119d\u0105ca znakomitym przyk\u0142adem opisywanej przez Gramsciego niestabilno\u015bci ideologii w spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na wyzysku, jak i postrzegania spo\u0142ecznych problem\u00f3w poprzez jej pryzmat.<\/p>\n

Zasadnicza diagnoza tego \u015brodowiska, reprezentowanego dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie przez PiS, (ale i tzw. prawic\u0119 \u201eantysystemow\u0105\u201d), jest taka, \u017ce problemy transformacji nie wynikaj\u0105 z natury kapitalizmu, ale z dominacji \u201epostkomunistycznego uk\u0142adu\u201d. O ile ideologia liberalnej apologii wyra\u017ca punkt widzenia zadowolonych, populistyczna prawica jest wyrazem d\u0105\u017ce\u0144 niezadowolonej klasy \u015bredniej. Wyja\u015bnienie niemo\u017cliwo\u015bci obiecanego i awansu w drabinie spo\u0142ecznej opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce miejsca na jej wy\u017cszych szczeblach zosta\u0142y w \u201ez\u0142odziejski\u201d spos\u00f3b zaj\u0119te. Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski wielokrotnie m\u00f3wi\u0142 wi\u0119c o konieczno\u015bci powstania w Polsce \u201enowej fali kapitalizmu\u201d. Oczywi\u015bcie odd\u017awi\u0119k tej wizji nie ogranicza si\u0119 do cz\u0119\u015bci klasy \u015bredniej. W czasach stosunkowego \u201espokoju spo\u0142ecznego\u201d, nadzieje klasy \u015bredniej\u00a0 – kt\u00f3re same s\u0105 wersj\u0105 ideologii wy\u017cszej klasy kapitalistycznej \u2013 \u201eskapuj\u0105 w d\u00f3\u0142\u201d do klasy pracowniczej. Co wi\u0119cej, wizja ta oferuje, jakkolwiek u\u0142omn\u0105, form\u0119 krytyki rzeczywisto\u015bci. W ideologicznej mieszance \u0142\u0105czy antykomunizm z elementami fundamentalizmu katolickiego, nacjonalizmu, rasizmu (ostatnio kierowanego g\u0142\u00f3wnie przeciw uchod\u017acom), jak i retoryk\u0105 antyelitaryzmu i sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. W skr\u00f3cie, nadzieja jest dana, \u017ce gdy tylko zamiast skorumpowanych postkomunist\u00f3w i ich liberalnych sojusznik\u00f3w pozycje w\u0142adzy politycznej i gospodarczej zajm\u0105 katoliccy patrioci, drzwi do sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej zostan\u0105 otwarte.<\/p>\n

Od przej\u0119cia w\u0142adzy politycznej przez PiS w 2015 ta wersja antykomunizmu legitymizowa\u0142a \u201ewielk\u0105 z(a)mian\u0119 elit\u201d w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach aparatu pa\u0144stwowego. Towarzyszy temu nasilenie kultu \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d (tak\u017ce postaci uwik\u0142anych w ewidentne zbrodnie), jak i nowa \u201eustawa dekomunizacyjna\u201d dotycz\u0105ca pomnik\u00f3w i nazw ulic uznanych za \u201ekomunistyczne\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Granice ideologii\u00a0<\/strong>antykomunizmu<\/strong><\/p>\n

Kluczowym czynnikiem ograniczaj\u0105cym pojawienie si\u0119 w Polsce \u201ealternatywnej pami\u0119ci zbiorowej\u201d jest brak <\/em>opartego na pracownikach ruchu spo\u0142ecznego jakkolwiek por\u00f3wnywalnego nie tylko z czasami PRL, ale z okresami wszystkich postaci politycznych kapitalizmu polskiego (w\u0142\u0105cznie z PRL) od ko\u0144ca XIX wieku. Oznacza to nieistnienie nowego<\/em> wa\u017cnego puntu odniesienia do walk spo\u0142ecznych od czas\u00f3w lat 1980-81. Przesz\u0142o\u015b\u0107 wci\u0105\u017c wi\u0119c \u017cyje w tera\u017aniejszo\u015bci \u2013 w ideologicznie znie- kszta\u0142cony spos\u00f3b.<\/p>\n

Brak ten mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 wsp\u00f3\u0142istnieniem czynnik\u00f3w strukturalnych i bezpo\u015brednio politycznych. Polska transformacja zakorzeniona jest w zniszczeniu <\/em>ostatniego masowego ruchu pracowniczego w 1981 r. Oznacza\u0142o to, \u017ce pracownicy ideowo i politycznie nie byli w pozycji pozwalaj\u0105cej im na oparcie si\u0119 procesowi, kt\u00f3rego skutkiem by\u0142o pojawienie si\u0119 masowego bezrobocia, jak i zmiana kompozycji si\u0142y roboczej. \u201ePami\u0119\u0107\u201d klasy pracowniczej by\u0142a ograniczona, gdy fizyczna kontynuacja zatrudnienia w wielu sektorach przesta\u0142a istnie\u0107. By\u0142o to wsp\u00f3\u0142zale\u017cne z czynnikiem bezpo\u015brednio politycznym. Nie uda\u0142o si\u0119 zaistnie\u0107 zakorzenionej w walkach pracowniczych si\u0142y politycznej odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do tradycji lewicy rewolucyjnej (krytykuj\u0105cej PRL z pozycji marksistowskich, cho\u0107 sama taka krytyka istnia\u0142a), czy cho\u0107by lewicy w og\u00f3le. Wszystko to oznacza\u0142o s\u0142abo\u015b\u0107 \u201ealternatywnej pami\u0119ci zbiorowej\u201d podkre\u015blaj\u0105cej klasow\u0105 kontynuacj\u0119 ruch\u00f3w pracowniczych sprzed 1989 r. z ruchami spo\u0142ecznymi czas\u00f3w transformacji.<\/p>\n

Pokazuje to jednak tak\u017ce ograniczenia ideologicznego wyja\u015bniania rzeczywisto\u015bci kapitalizmu przez pryzmat antykomunizmu. \u017bycie konfliktami przesz\u0142o\u015bci dla podtrzymania tera\u017aniejszo\u015bci staje si\u0119 problematyczne, gdy konflikty tera\u017aniejszo\u015bci wysuwaj\u0105 si\u0119 na pierwszy plan. Gdy konflikty dotyczy\u0107 b\u0119d\u0105 \u201epatriotycznych\u201d biznesmen\u00f3w czy antykomunistycznego rz\u0105du, trudno b\u0119dzie je t\u0142umaczy\u0107 nieprzezwyci\u0119\u017conym \u201ekomunizmem\u201d \u2013 nawet je\u015bli ideologia mo\u017ce zaskoczy\u0107 sw\u0105 niesko\u0144czon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 mutacji. Harmonogram takich konflikt\u00f3w nigdy nie jest jednak dany z wyprzedzeniem.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Filip Ilkowski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mateusz Morawiecki w jednym z pierwszych wywiad\u00f3w jako premier zadeklarowa\u0142 si\u0119 jako antykomunista. Szef MSWiA Mariusz B\u0142aszczak uzna\u0142, \u017ce komunizm sko\u0144czy\u0142 si\u0119\u201d w grudniu 2017 r., wraz z podpisaniem przez prezydenta ustaw o s\u0105dach. Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 roli, jak\u0105 w ideologii rz\u0105dz\u0105cych odgrywa antykomunizm, mimo \u017ce \u201ekomunistyczna\u201d przesz\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 coraz bardziej odleg\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4494,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[113],"tags":[97],"class_list":["post-4489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-styczen-2018","tag-featured"],"yoast_head":"\nAntykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Antykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mateusz Morawiecki w jednym z pierwszych wywiad\u00f3w jako premier zadeklarowa\u0142 si\u0119 jako antykomunista. Szef MSWiA Mariusz B\u0142aszczak uzna\u0142, \u017ce komunizm sko\u0144czy\u0142 si\u0119\u201d w grudniu 2017 r., wraz z podpisaniem przez prezydenta ustaw o s\u0105dach. Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 roli, jak\u0105 w ideologii rz\u0105dz\u0105cych odgrywa antykomunizm, mimo \u017ce \u201ekomunistyczna\u201d przesz\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 coraz bardziej odleg\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-01-01T22:55:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2018-08-03T21:30:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"451\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Antykomunizm jako ideologia\",\"datePublished\":\"2018-01-01T22:55:10+00:00\",\"dateModified\":\"2018-08-03T21:30:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\"},\"wordCount\":3083,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - stycze\u0144 2018\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\",\"name\":\"Antykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg\",\"datePublished\":\"2018-01-01T22:55:10+00:00\",\"dateModified\":\"2018-08-03T21:30:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg\",\"width\":750,\"height\":451,\"caption\":\"Ojciec \u201emakkartyzmu\u201d \u2013 senator Joseph McCarthy\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Antykomunizm jako ideologia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Antykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Antykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja","og_description":"Mateusz Morawiecki w jednym z pierwszych wywiad\u00f3w jako premier zadeklarowa\u0142 si\u0119 jako antykomunista. Szef MSWiA Mariusz B\u0142aszczak uzna\u0142, \u017ce komunizm sko\u0144czy\u0142 si\u0119\u201d w grudniu 2017 r., wraz z podpisaniem przez prezydenta ustaw o s\u0105dach. Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 roli, jak\u0105 w ideologii rz\u0105dz\u0105cych odgrywa antykomunizm, mimo \u017ce \u201ekomunistyczna\u201d przesz\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 coraz bardziej odleg\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119, […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2018-01-01T22:55:10+00:00","article_modified_time":"2018-08-03T21:30:51+00:00","og_image":[{"width":750,"height":451,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"15 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Antykomunizm jako ideologia","datePublished":"2018-01-01T22:55:10+00:00","dateModified":"2018-08-03T21:30:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489"},"wordCount":3083,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - stycze\u0144 2018"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489","name":"Antykomunizm jako ideologia - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg","datePublished":"2018-01-01T22:55:10+00:00","dateModified":"2018-08-03T21:30:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/senator.joseph.mccarthy.jpg","width":750,"height":451,"caption":"Ojciec \u201emakkartyzmu\u201d \u2013 senator Joseph McCarthy"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=4489#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Antykomunizm jako ideologia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4489"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4496,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4489\/revisions\/4496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}