{"id":1815,"date":"2012-12-01T23:40:48","date_gmt":"2012-12-01T22:40:48","guid":{"rendered":"http:\/\/pracowniczademokracja.home.pl\/autoinstalator\/wordpress\/?p=1815"},"modified":"2012-12-12T22:15:57","modified_gmt":"2012-12-12T21:15:57","slug":"90-rocznica-zabojstwa-gabriela-narutowicza-kryzys-i-poklosie-nacjonalizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815","title":{"rendered":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza – Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu"},"content":{"rendered":"
\"Pi\u0142sudski<\/a>

Pi\u0142sudski i Narutowicz<\/p><\/div>\n

16 grudnia 1922 r. w warszawskiej galerii Zach\u0119ta z r\u0105k skrajnie prawicowego zamachowca zastrzelony zosta\u0142 Prezydent RP Gabriel Narutowicz. Zamach ten by\u0142 nie tylko dzie\u0142em nacjonalistycznego szale\u0144ca, ale wyrazem g\u0142\u0119bokiego kryzysu politycznego faktycznie targaj\u0105cego Polsk\u0105 od momentu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci cztery lata wcze\u015bniej. <\/strong><\/p>\n

Korzenie tego kryzysu tkwi\u0142y w s\u0142abo\u015bci nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa i istniej\u0105cych w nim g\u0142\u0119bokich podzia\u0142\u00f3w spo- \u0142ecznych. Podzia\u0142y te by\u0142y regionalne (zespolenie ziem trzech zabor\u00f3w o bardzo r\u00f3\u017cnej strukturze gospodarczej), ale g\u0142\u00f3wnie klasowe (obok kwestii robotniczej nierozwi\u0105zany problem reformy rolnej przy ok. 70% ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej wie\u015b). Kluczowe znaczenie mia\u0142y tak\u017ce podzia\u0142y narodowo\u015bciowe. Formalnie, na podstawie spisu powszechnego z 1921 r., 31% mieszka\u0144c\u00f3w II RP stanowi\u0142y mniejszo\u015bci narodowe. Faktycznie liczba ta by\u0142a nawet wi\u0119ksza, gdy\u017c spis nie obejmowa\u0142 teren\u00f3w Wile\u0144szczyzny i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, a ankieterzy starali si\u0119 podnosi\u0107 rzeczywist\u0105 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w deklaruj\u0105cych narodowo\u015b\u0107 polsk\u0105 (szczeg\u00f3lnie na terenach wschodnich). Z ka\u017cdego pi\u0119ciorga obywateli\/lek\u00a0 II RP, niemal dwoje nale\u017ca\u0142o wi\u0119c do jednej z narodowej mniejszo\u015bci.<\/p>\n

Problemy nowego pa\u0144stwa do pewnego stopnia tuszowane by\u0142y toczonymi od pocz\u0105tku jego powstania wojnami o granice i powszechnymi nadziejami zwi\u0105zanymi z odzyskan\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105. W 1921 r. wojny jednak wygas\u0142y, a nadzieje szybko zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozwiewa\u0107.<\/p>\n

Kryzys polityczny wyra\u017ca\u0142 si\u0119 w niestabilno\u015bci kolejnych rz\u0105d\u00f3w. Tylko w 1922 r., do listopadowych wybor\u00f3w parlamentarnych, mieli\u015bmy w Polsce trzech premier\u00f3w. Zar\u00f3wno J\u00f3zef Pi\u0142sudski, sprawuj\u0105cy od listopada 1918 r. funkcj\u0119 Naczelnika Pa\u0144stwa, jak i wrodzy mu endecy pod ideowym patronatem Romana Dmowskiego, d\u0105\u017cyli do przykrycia istniej\u0105cych podzia\u0142\u00f3w przy pomocy w\u0142asnej wersji rz\u0105d\u00f3w \u201esilnej r\u0119ki\u201d. Przyk\u0142ad \u201eMarszu na Rzym\u201d Mussoliniego z ko\u0144ca pa\u017adziernika 1922 r., istoty kt\u00f3rego nie do ko\u0144ca jeszcze rozumiano, by\u0142 w jakim\u015b sensie inspiracj\u0105 zar\u00f3wno dla obozu Pi\u0142sudskiego, jak i dla endecji.<\/p>\n

Wybory w listopadzie 1922 r.<\/strong><\/p>\n

Przyj\u0119ta w marcu 1921 r. konstytucja wprowadza\u0142a urz\u0105d Prezydenta RP, ale o ograniczonych kompetencjach i wybieranego przez parlament. Prawica, cho\u0107 generalnie zafascynowana wizj\u0105 silnego pa\u0144stwa, obawia\u0142a si\u0119 bowiem, \u017ce urz\u0105d ten obejmie wrogi jej Pi\u0142sudski. Ten nie mia\u0142 jednak zamiaru sprawowa\u0107 funkcji niewi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 z rzeczywist\u0105 w\u0142adz\u0105.<\/p>\n

Grudniowe wybory prezydenckie odby\u0142y si\u0119 w nast\u0119pstwie wybor\u00f3w parlamentarnych. W por\u00f3wnaniu do wcze\u015b- niejszego rozk\u0142adu mandat\u00f3w najwi\u0119cej straci\u0142y partie centrowe. Najsilniejszym ugrupowaniem by\u0142a prawicowa Chrze\u015bcija\u0144ska Zwi\u0105zek Jedno\u015bci Narodu (tzw. \u201eChjena\u201d) – koalicja, kt\u00f3rej trzonem byli endecy. Jej stan posiadania zmieni\u0142 si\u0119 jednak w niewielkim stopniu – po wyborach zyska\u0142a 3,2% mandat\u00f3w w por\u00f3wnaniu do powi\u0119kszenia stanu o 5,5% przez partie lewicowe.<\/p>\n

Najwi\u0119kszy sukces odnie\u015bli jednak przedstawiciele stronnictw mniejszo\u015bci narodowych, kt\u00f3rzy stanowili ok. jednej pi\u0105tej sk\u0142adu Sejmu. Cho\u0107 liczba ich pos\u0142\u00f3w wci\u0105\u017c by\u0142a mniejsza ni\u017c stanowiony przez mniejszo\u015bci odsetek ludno\u015bci, stali si\u0119 si\u0142\u0105 polityczn\u0105 b\u0119d\u0105c\u0105 sol\u0105 w oku przede wszystkim nacjonalistycznej endecji.<\/p>\n

Warto wspomnie\u0107, \u017ce dwa mandaty zdoby\u0142 te\u017c Zwi\u0105zek Proletariatu Miast i Wsi, tworzony przez nielegaln\u0105 Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 Polski.\u00a0 Jeden z mandat\u00f3w komuni\u015bci zdobyli w Warszawie (zaledwie dwa lata po bitwie warszawskiej!), gdzie osi\u0105gn\u0119li blisko 7% g\u0142os\u00f3w mimo braku mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia legalnej kampanii wyborczej i nagminnego uniewa\u017cniania g\u0142os\u00f3w na ich list\u0119. Trzeba doda\u0107, \u017ce KPRP nie mia\u0142a w tre\u015bci nic wsp\u00f3lnego z p\u00f3\u017aniejszymi PPR czy PZPR. Obaj wybrani \u00f3wcze\u015bnie pos\u0142owie komunistyczni zgin\u0119li w latach trzydziestych z r\u0105k Stalina, podobnie jak ca\u0142e kierownictwo KPRP i dos\u0142ownie tysi\u0105ce<\/em> jej dzia\u0142aczy.<\/p>\n

Gabriel Narutowicz<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Do grudnia 1922 r. Gabriel Narutowicz nie by\u0142 kluczow\u0105 postaci\u0105 w polskiej polityce i z pewno\u015bci\u0105 nie wydawa\u0142 si\u0119 kandydatem do tragicznej roli, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 wkr\u00f3tce odegra\u0107. Profesor budownictwa wodnego z wieloletnim do\u015bwiadczeniem pracy w Szwajcarii, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Polski w 1919 r. na zaproszenie rz\u0105du, by\u0142 typem ma\u0142o zauwa\u017canego \u201eniezale\u017cnego eksperta\u201d o niekontrowersyjnych z punktu widzenia g\u0142\u00f3wnych si\u0142 politycznych pogl\u0105dach. To pozwala\u0142o mu zasiada\u0107 w pi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych rz\u0105dach w latach 1920-22 najpierw w charakterze ministra rob\u00f3t publicznych, a nast\u0119pnie spraw zagra- nicznych. W wyborach 1922 r. bezskutecznie stara\u0142 si\u0119 o mandat pos\u0142a.<\/p>\n

Kandydatur\u0119 bezpartyjnego Narutowicza w wyborach prezydenckich 9 grudnia zg\u0142osi\u0142o umiarkowanie lewicowe PSL \u201eWyzwolenie\u201d. W pierwszej turze g\u0142osowania w po\u0142\u0105czonych izbach Sejmu i Senatu uzyska\u0142 on dopiero czwarty wynik na pi\u0119ciu kandydat\u00f3w. Po pi\u0119ciu turach nieoczekiwanie zosta\u0142 jednak prezydentem, pokonuj\u0105c kandydata endecji hrabiego Maurycego Zamoyskiego (wcze\u015bniej triumfuj\u0105cego we wszystkich turach g\u0142osowania) dzi\u0119ki przyci\u0105ganiu g\u0142os\u00f3w kolejnych odpadaj\u0105cych kan- dydat\u00f3w. Decyduj\u0105ce znaczenie mia\u0142a postawa bardziej prawicowego stronnictwa ludowego \u2013 PSL \u201ePiast\u201d \u2013 kt\u00f3re uzna\u0142o, \u017ce nie mo\u017ce poprze\u0107 wielkiego w\u0142a\u015bciciela ziemskiego, jakim by\u0142 Zamoyski.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Szowinistyczna nagonka<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Prasa endecka uzna\u0142a jednak, \u017ce o wyborze Narutowicza zadecydowa\u0142y mniejszo\u015bci narodowe. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 bezprecedensowa kampania nienawi\u015bci przeciwko \u201eniepolski-emu prezydentowi\u201d, kt\u00f3remu wytykano d\u0142ugi pobyt za granic\u0105, ateizm, powi\u0105zania z masoneri\u0105, a przede wszystkim narzucenie g\u0142osami mniejszo\u015bci narodowych. W prawicowych Gazecie Warszawskiej<\/em>, Rzeczpospolitej<\/em>, Kurierze Warszawskim<\/em> mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 wezwania do usuni\u0119cia \u201ezapory\u201d i \u201ezawa\u0142y\u201d, jak\u0105 jest \u201e\u017cydowski elekt\u201d, kt\u00f3rego obce si\u0142y \u201ewbi\u0142y klin mi\u0119dzy prawic\u0119 i Piasta\u201d. <\/em><\/p>\n

Ju\u017c w dniu wyboru rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 manifestacje przeciw Narutowiczowi o jawnie szowinistycznym charakterze. Pose\u0142 i publicysta endecki Antoni Sadzewicz m\u00f3wi\u0142 do t\u0142umu, \u017ce \u201e\u017bydzi narzucili pana Narutowicza na prezydenta\u201d. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej gen. J\u00f3zef Haller wzywa\u0142 do walki z \u201enarzuceniem przez obce i wrogie narodowo\u015bci prezydenta Gabriela Narutowicza\u201d \u017cycz\u0105c manifestantom sukcesu.<\/p>\n

Komisja Parlamentarna \u201eChjeny\u201d oficjalnie og\u0142osi\u0142a, \u017ce odmawia \u201ewszelkiego poparcia rz\u0105dom powo\u0142anym przez prezydenta narzuconego przez obce narodowo\u015bci: \u017byd\u00f3w, Niemc\u00f3w, i Ukrai\u0144c\u00f3w\u201d deklaruj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce podejmuje \u201estanowcz\u0105 walk\u0119 o narodowy charakter Pa\u0144stwa Polskiego, zagro\u017cony tym wyborem\u201d<\/sup>.<\/p>\n

11 grudnia nacjonalistyczne t\u0142umy stara\u0142y si\u0119 zablokowa\u0107 Sejm, by nie dopu\u015bci\u0107 do zaprzysi\u0119\u017cenia prezydenta. Kilku pos\u0142\u00f3w zosta\u0142o dotkliwie pobitych. Wznosz\u0105c barykady z \u0142awek i koszy na \u015bmieci starano si\u0119 te\u017c zablokowa\u0107 przejazd powozu z Narutowiczem, kt\u00f3ry by\u0142 przy tym obrzucany wyzwiskami, kamieniami, bry\u0142ami\u00a0 \u015bniegu i lodu. Pos\u0142owie socjalistyczni przebijali si\u0119 do Sejmu w obstawie robotnik\u00f3w z PPS. W wyniku strza\u0142\u00f3w oddanych ze strony nacjonalist\u00f3w jeden z robotnik\u00f3w zosta\u0142 zabity, kilkunastu by\u0142o ci\u0119\u017cko rannych.<\/p>\n

To wszystko dzia\u0142o si\u0119 przy bierno\u015bci policji. Minister spraw wewn\u0119trznych w czasie zamieszek przebywa\u0142 w\u201d teatrze. Cztery dni p\u00f3\u017aniej musia\u0142 jednak poda\u0107 si\u0119 do dymisji. Pi\u0142sudski mia\u0142 w tej sytuacji zastanawia\u0107 si\u0119 nad oddaniem w\u0142adzy. Jak stwierdzi\u0142 11 grudnia na posiedzeniu rz\u0105du: \u201eNie mog\u0119 odda\u0107 w\u0142adzy w tej chwili, kiedy banda g\u00f3wniarzy zak\u0142\u00f3ca spok\u00f3j, zniewa\u017ca prezydenta, a rz\u0105d nic na to; dajcie mi w\u0142adz\u0119, a ja uspokoj\u0119 ulic\u0119; je\u015bli nie, to sam jeden p\u00f3jd\u0119 i uspokoj\u0119 \u2013 nie mog\u0119 w tych warunkach ust\u0119powa\u0107.? Ostatecznie jednak do zaprzysi\u0119\u017cenia dosz\u0142o, a trzy dni p\u00f3\u017aniej Pi\u0142sudski przekaza\u0142 Narutowiczowi w\u0142adz\u0119.<\/p>\n

Przy stale trwaj\u0105cej nagonce pierwszy Prezydent II RP pe\u0142ni\u0142 jednak urz\u0105d tylko przez pi\u0119\u0107 dni. 16 grudnia Eligiusz Niewiadomski, fanatyczny nacjonalista i by\u0142y cz\u0142onek Ligi Narodowej, odda\u0142 do niego \u015bmiertelne strza\u0142y w Zach\u0119cie.<\/p>\n

Prasa prawicowa stara\u0142a si\u0119 przedstawi\u0107 to zab\u00f3jstwo jako dzie\u0142o szale\u0144ca niemaj\u0105ce zwi\u0105zku z rozszala\u0142\u0105 przeciw Narutowiczowi kampani\u0105. Najbardziej skrajne z nich pochwala\u0142y czyn Niewiadomskiego. Gazeta Poranna 2 Grosze<\/em> pisa\u0142a wi\u0119c o zamachu jako o \u201eratunku Polski przez zalewem bolszewizmu\u201d. Zab\u00f3jca zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Jego gr\u00f3b by\u0142 p\u00f3\u017aniej celem skrajnie prawicowych pielgrzymek, a w niejednym ko\u015bciele odprawiano msze za jego dusze?<\/p>\n

Wed\u0142ug relacji Wincentego Witosa z PSL \u201ePiast\u201d, po zab\u00f3jstwie Narutowicza pos\u0142owie socjalistyczni mieli zjawi\u0107 si\u0119 uzbrojeni w s\u0119kate laski w klubie endecji. Cz\u0119\u015b\u0107 obozu pi\u0142sudczykowskiego, \u0142\u0105cznie z cz\u0119\u015bci\u0105 PPS, planowa\u0142a podobno \u201eakcj\u0119 karn\u0105\u201d przeciw endekom polegaj\u0105c\u0105 na fizycznym rozprawieniu si\u0119 z jej czo\u0142owymi dzia\u0142aczami. Po 24 godzinach na czele wojska wkroczy\u0107 mia\u0142 Pi\u0142sudski celem przywr\u00f3cenia \u0142adu i porz\u0105dku.<\/p>\n

Z rozprawy nic ostatecznie nie wysz\u0142o g\u0142\u00f3wnie za przyczyn\u0105 lidera PPS, Ignacego Daszy\u0144skiego, zdecydowanie wyst\u0119puj\u0105cemu przeciw temu pomys\u0142owi. Bez wsparcia czo\u0142owego stronnictwa robotniczego uznano, \u017ce akcja nie ma szans powodzenia.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nierozwi\u0105zany kryzys<\/strong><\/p>\n

\u015amier\u0107 prezydenta na kr\u00f3tki czas spowodowa\u0142a wyciszenie politycznych spor\u00f3w. I tylko na kr\u00f3tki – ich korzenie by\u0142y bowiem zbyt g\u0142\u0119bokie. Ju\u017c w 1923 r. mieli\u015bmy do czynienia z krwawo st\u0142umionym powstaniem robotniczym w Krakowie przeciw represyjnym rz\u0105dom \u201eChjeno \u2013 Piasta\u201d z Witosem jako premierem i Dmowskim jako ministrem spraw zagranicznych. W 1926 r. Pi\u0142sudski dokonuje zamachu stanu wprowadzaj\u0105c rodzaj dyktatury wojskowej. Radykalizuje si\u0119 endecja coraz bardziej zainspirowana wzorami faszystowskimi.<\/p>\n

W latach trzydziestych radykalizuje si\u0119 te\u017c PPS, po wcze\u015bniejszych z\u0142udnych nadziejach pok\u0142adanym w dyktaturze Pi\u0142sudskiego, na kt\u00f3re po kilku latach odpowie on socjalistom wi\u0119zieniami. Komuni\u015bci, stale prze\u015bladowani, s\u0105 targani konfliktami podlegaj\u0105c, jak wszystkie partie komunistyczne na \u015bwiecie, obowi\u0105zkowej stalinizacji i bezwzgl\u0119dnemu podporz\u0105dkowaniu Moskwie \u2013 ostatecznie Stalin rozwi\u0105zuje ich parti\u0119 w 1938 r.<\/p>\n

To wszystko na tle podzia\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych, zaostrzonych tylko kryzysem gospodarczym lat trzydziestych. Masowe protesty robotnicze w 1936 r. i ch\u0142opskie w 1937 r., w obu przypadkach brutalnie pacyfikowane i nios\u0105ce liczne ofiary \u015bmiertelne, by\u0142y dowodem, \u017ce u schy\u0142ku II RP konflikty klasowe dalekie by\u0142y od z\u0142agodzenia. Podobnie opresyjna polityka narodowo\u015bciowa, w prowadzeniu kt\u00f3rej ob\u00f3z pi\u0142sudczyk\u00f3w przejmowa\u0142 coraz wi\u0119cej nacjonalistycznej ideologii endecji.<\/p>\n

W 1939 r. pa\u0144stwo, kt\u00f3re na pompatycznych defiladach wojskowych szczyci\u0142o si\u0119 swoj\u0105 pot\u0119g\u0105, okaza\u0142o si\u0119 domkiem z kart w por\u00f3wnaniu z machin\u0105 wojenn\u0105 nazistowskich Niemiec wspomaganych przez stalinowsk\u0105 Rosj\u0119.<\/p>\n

Filip Ilkowski<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

16 grudnia 1922 r. w warszawskiej galerii Zach\u0119ta z r\u0105k skrajnie prawicowego zamachowca zastrzelony zosta\u0142 Prezydent RP Gabriel Narutowicz. Zamach ten by\u0142 nie tylko dzie\u0142em nacjonalistycznego szale\u0144ca, ale wyrazem g\u0142\u0119bokiego kryzysu politycznego faktycznie targaj\u0105cego Polsk\u0105 od momentu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci cztery lata wcze\u015bniej. Korzenie tego kryzysu tkwi\u0142y w s\u0142abo\u015bci nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa i istniej\u0105cych w nim […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1816,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-1815","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-grudzien-2012"],"yoast_head":"\n90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"16 grudnia 1922 r. w warszawskiej galerii Zach\u0119ta z r\u0105k skrajnie prawicowego zamachowca zastrzelony zosta\u0142 Prezydent RP Gabriel Narutowicz. Zamach ten by\u0142 nie tylko dzie\u0142em nacjonalistycznego szale\u0144ca, ale wyrazem g\u0142\u0119bokiego kryzysu politycznego faktycznie targaj\u0105cego Polsk\u0105 od momentu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci cztery lata wcze\u015bniej. Korzenie tego kryzysu tkwi\u0142y w s\u0142abo\u015bci nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa i istniej\u0105cych w nim […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-12-01T22:40:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2012-12-12T21:15:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"967\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"697\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza – Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu\",\"datePublished\":\"2012-12-01T22:40:48+00:00\",\"dateModified\":\"2012-12-12T21:15:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\"},\"wordCount\":1751,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg\",\"articleSection\":[\"Gazeta - grudzie\u0144 2012\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\",\"name\":\"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg\",\"datePublished\":\"2012-12-01T22:40:48+00:00\",\"dateModified\":\"2012-12-12T21:15:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg\",\"width\":967,\"height\":697,\"caption\":\"Pi\u0142sudski i Narutowicz\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza – Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja","og_description":"16 grudnia 1922 r. w warszawskiej galerii Zach\u0119ta z r\u0105k skrajnie prawicowego zamachowca zastrzelony zosta\u0142 Prezydent RP Gabriel Narutowicz. Zamach ten by\u0142 nie tylko dzie\u0142em nacjonalistycznego szale\u0144ca, ale wyrazem g\u0142\u0119bokiego kryzysu politycznego faktycznie targaj\u0105cego Polsk\u0105 od momentu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci cztery lata wcze\u015bniej. Korzenie tego kryzysu tkwi\u0142y w s\u0142abo\u015bci nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa i istniej\u0105cych w nim […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2012-12-01T22:40:48+00:00","article_modified_time":"2012-12-12T21:15:57+00:00","og_image":[{"width":967,"height":697,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza – Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu","datePublished":"2012-12-01T22:40:48+00:00","dateModified":"2012-12-12T21:15:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815"},"wordCount":1751,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg","articleSection":["Gazeta - grudzie\u0144 2012"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815","name":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza - Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg","datePublished":"2012-12-01T22:40:48+00:00","dateModified":"2012-12-12T21:15:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/Pilsudski.Narutowicz.jpg","width":967,"height":697,"caption":"Pi\u0142sudski i Narutowicz"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=1815#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"90. rocznica zab\u00f3jstwa Gabriela Narutowicza – Kryzys i pok\u0142osie nacjonalizmu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1815"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1817,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1815\/revisions\/1817"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}