{"id":12005,"date":"2026-10-01T23:45:00","date_gmt":"2026-10-01T21:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005"},"modified":"2026-10-14T00:47:43","modified_gmt":"2026-10-13T22:47:43","slug":"rok-1956-w-polsce-poroniona-rewolucja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005","title":{"rendered":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja"},"content":{"rendered":"
\n
\"Pozna\u0144ski
Pozna\u0144ski Czerwiec 1956 r.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W tym roku obchodzimy 70. rocznic\u0119 \u201epolskiego pa\u017adziernika\u201d 1956 r. Wydarzenia tego czasu mia\u0142y w istocie przedrewolucyjny charakter.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nast\u0105pi\u0142 g\u0142\u0119boki kryzys w\u0142adzy, pod rewolucyjnymi has\u0142ami wiecowali robotnicy i studenci, a w zak\u0142adach szerzy\u0142a si\u0119 idea rad robotniczych. Mateusz Bodura pisze, co si\u0119 wtedy sta\u0142o i dlaczego ostatecznie ten wielki ruch sko\u0144czy\u0142 si\u0119 tylko zmian\u0105 polityczn\u0105 w ramach tego samego systemu \u2013 nie socjalizmu, kt\u00f3rym si\u0119 og\u0142osi\u0142, ale biurokratycznego kapitalizmu pa\u0144stwowego.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 Stalina<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1953 r. po \u015bmierci Stalina zapanowa\u0142 chaos w\u015br\u00f3d przyw\u00f3dc\u00f3w tzw. \u201edemolud\u00f3w\u201d. Za Stalina wystarcza\u0142o by\u0107 pos\u0142usznym tylko jemu, teraz nie wiadomo by\u0142o, kogo s\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku nie nast\u0105pi\u0142a liberalizacja. Ministerstwo Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (MBP) i Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa (UB) \u2013 te dwie instytucje niepozwalaj\u0105ce bezpiecznie nikomu zasn\u0105\u0107 \u2013 nadal istnia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze symptomy nast\u0105pi\u0142y w 1954 roku. Lekko zrewidowano plan 6-letni. Na wrze\u015bniowym plenum Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KC PZPR) przyw\u00f3dca partii Boles\u0142aw Bierut dokona\u0142 samokrytyki. W grudniu zlikwidowano MBP, cho\u0107 aparat bezpie\u00adcze\u0144stwa dzia\u0142a\u0142 dalej pod zmienion\u0105 nazw\u0105 i struktur\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Badania Stanis\u0142awa Akoli\u0144skiego pokaza\u0142y, \u017ce w tym okresie 50\u201360% rodzin pracowniczych mia\u0142o niedob\u00f3r w bud\u017cecie domowym (stan na 1956 r.). Komisja powo\u0142ana przez KC stwierdzi\u0142a, \u017ce realny wzrost zarobk\u00f3w w okresie 1951\u20131955 wyni\u00f3s\u0142 13%, ale w latach 1951\u20131953 nast\u0105pi\u0142 spadek p\u0142ac.<\/p>\n\n\n\n

\u201eTajny referat\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"Nikita
Nikita Chruszczow na XX Zje\u017adzie KPZR.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W lutym 1956 r. na XX Zje\u017adzie Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Radzieckiego (KPZR) przyw\u00f3dca ZSRR Nikita Chruszczow og\u0142osi\u0142 \u201etajny referat\u201d, b\u0119d\u0105cy jego kart\u0105 przetargow\u0105, by zmusi\u0107 twardych stalinist\u00f3w do ust\u0119pstw. Krytykowa\u0142 Stalina i lata jego rz\u0105d\u00f3w, zrzucaj\u0105c odpowiedzialno\u015b\u0107 na kult jednostki.<\/p>\n\n\n\n

10 marca 1956 r., bez wiedzy KC, Trybuna Ludu<\/em> opublikowa\u0142a artyku\u0142 \u201eO kulcie jednostki i jego nast\u0119pstwach\u201d, nawi\u0105zuj\u0105cy do referatu Chruszczowa pod tym samym tytu\u0142em. 21 marca Sekretariat KC PZPR podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wydrukowaniu i rozpowszechnieniu w Polsce samego referatu. Efektem tego by\u0142y otwarte dyskusje na jego temat.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce po og\u0142oszeniu referatu zmar\u0142 Bierut, co powi\u0119kszy\u0142o chaos na szczytach w\u0142adzy. W kierownictwie PZPR powsta\u0142y dwie frakcje: pu\u0142awianie (mi\u0119kki stalinizm) i natoli\u0144czycy (twardy stalinizm). Natoli\u0144czycy przeciwstawili si\u0119 liberalizacji i pr\u00f3bowali zrzuci\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodnie stalinizmu na dzia\u0142aczy pochodzenia \u017cydowskiego. Negatywnie odnosili si\u0119 do inteligencji, kokietowali robotnik\u00f3w. Pu\u0142awianie opowiadali si\u0119 za liberalizacj\u0105 systemu i sprzeciwiali si\u0119 antysemityzmowi, co sprawia\u0142o, \u017ce wielu ludzi o post\u0119powych pogl\u0105dach si\u0119 z nimi uto\u017csamia\u0142o. O Natolinie pisa\u0142 Leszek Ko\u0142akowski w pi\u015bmie Po Prostu<\/em>: \u201eKiedykolwiek cie\u0144 antysemityzmu, cho\u0107by najbardziej nik\u0142y, przemyka si\u0119 pod bramami naszych dom\u00f3w \u2013 Uwaga! \u2013 kanalia stoi za rogiem, kontrrewolucja obna\u017ca k\u0142y\u201d.<\/em> Obie grupy zaakceptowa\u0142y jako kompromisowego I sekretarza Edwarda Ochaba, kt\u00f3ry lawirowa\u0142 mi\u0119dzy nimi. Nadchodzi\u0142a jednak fala, kt\u00f3ra musia\u0142a gdzie\u015b uderzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Bunt robotniczy w Poznaniu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tym miejscem by\u0142 Pozna\u0144 \u2013 zak\u0142ady ZISPO, gdzie w latach 1953\u20131956 wydajno\u015b\u0107 pracy wzros\u0142a o 26,3%, a p\u0142ace o zaledwie 1,6%. Dodatkowo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce 5074 robotnikom ZISPO potr\u0105cono nadmierny podatek w wysoko\u015bci 11 mln z\u0142otych, czyli \u015brednio 2168 z\u0142 na osob\u0119, podczas gdy przeci\u0119tna miesi\u0119czna p\u0142aca robotnika wynosi\u0142a 1236 z\u0142. Robotnicy komunikowali swoje niezadowolenie od 1955 r. Wszystkie listy i delegacje by\u0142y odsy\u0142ane z kwitkiem.<\/p>\n\n\n\n

28 czerwca 1956 r. ludzie mieli ju\u017c do\u015b\u0107 wodzenia za nos. \u201ePad\u0142o has\u0142o: nie chc\u0105 rozmawia\u0107 z naszymi delegatami, to niech rozmawiaj\u0105 z ca\u0142\u0105 za\u0142og\u0105 \u2013 wychodzimy!\u201d. Oko\u0142o godziny 9.00 zgromadzenie liczy\u0142o 30 000 os\u00f3b, potem demonstracje zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozlewa\u0107 po mie\u015bcie. Strajk przerodzi\u0142 si\u0119 w \u017cywio\u0142ow\u0105 manifestacj\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Poznania. W protest wdar\u0142 si\u0119 jednak chaos. Przej\u0119ty przez demonstrant\u00f3w radiow\u00f3z nawo\u0142ywa\u0142 do p\u00f3j\u015bcia do wi\u0119zienia i uwolnienia delegat\u00f3w robotniczych, kt\u00f3rzy w rzeczywisto\u015bci znajdowali si\u0119 w t\u0142umie. Delegat ZISPO Edmund Taszer wspomina\u0142: \u201eWtedy zacz\u0105\u0142em wo\u0142a\u0107, \u017ce to nieprawda, jeste\u015bmy razem z wami \u2013 ale w tym napi\u0119ciu i przy takich emocjach niewielu nas s\u0142ysza\u0142o\u201d. Delegaci ZISPO stracili panowanie nad t\u0142umem.<\/p>\n\n\n\n

Tego samego dnia o godzinie 6.30 pp\u0142k J\u00f3zef Lipi\u0144ski jako pierwszy zawiadomi\u0142 Warszaw\u0119 o rozpocz\u0119ciu strajku i wyj\u015bciu robotnik\u00f3w na ulice. Mi\u0119dzy godzin\u0105 7.00 a 10.00 dosz\u0142o do spotkania Edwarda Ochaba z Konstantym Rokossowskim (marsza\u0142kiem Polski i ZSRR, skierowanym do Polski przez Stalina w 1949 r.), podczas kt\u00f3rego zapad\u0142a decyzja o u\u017cyciu wojska przeciwko protestuj\u0105cym. Biuro Polityczne KC PZPR nast\u0119pnie zaakceptowa\u0142o t\u0119 decyzj\u0119. Oko\u0142o godziny 11.00, po otrzymaniu informacji o rozbiciu wi\u0119zienia i pierwszych rannych, Edward Ochab prawdopodobnie wyda\u0142 rozkaz u\u017cycia broni.<\/p>\n\n\n\n

Znaczenie Poznania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Tygodniku Solidarno\u015b\u0107<\/em> w 1981 r. Artur Hajnicz pisa\u0142: \u201eTych wszystkich i wielu innych zmusza\u0142 Pozna\u0144 do wyboru: po stronie ludzi, kt\u00f3rzy kazali strzela\u0107 do robotnik\u00f3w czy po stronie tych, do kt\u00f3rych strzelano. Czy stan\u0105\u0107 \u2013 jak kaza\u0142a socjalistyczna tradycja \u2013 po stronie wykl\u0119tego ludu ziemi, czy te\u017c po stronie w\u0142adzy, kt\u00f3ra by\u0142a sprawowana w imieniu tego ludu\u201d. Dalej pisa\u0142: \u201eTo robotnicy pozna\u0144scy przez rozszerzenie zasi\u0119gu spo\u0142ecznego konfliktu i przez dramatyczn\u0105 si\u0142\u0119 swego wyst\u0105pienia za\u0142o\u017cyli podwaliny Polskiego Pa\u017adziernika\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Robotnicy nie mogli liczy\u0107 na mi\u0119kkich stalinist\u00f3w z partii \u2013 pu\u0142awian \u2013 poniewa\u017c ci pot\u0119piali bunt jako \u201enieodpowiedzialny\u201d, mog\u0105cy zaszkodzi\u0107 ich programowi odg\u00f3rnej liberalizacji. Pozna\u0144 jednak wzm\u00f3g\u0142 napi\u0119cie mi\u0119dzy dwiema grupami w kierownictwie partii, stawiaj\u0105c jeszcze ostrzej pytanie: rz\u0105dzi\u0107 pa\u0142k\u0105 stalow\u0105 czy jednak gumow\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Ogniska awangardy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 ku\u017ani\u0105 awangardy by\u0142 warszawski zak\u0142ad FSO \u017bera\u0144, z Lechos\u0142awem Go\u017adzikiem na czele, kt\u00f3ry rzuci\u0142 has\u0142o rad robotniczych. By\u0142a to kluczowa idea, kt\u00f3ra poruszy\u0142a robotnik\u00f3w i student\u00f3w. \u201e[\u2026] idea rad robotniczych \u2013 [by\u0142a] przyjmowana i powielana dlatego, \u017ce by\u0142a sztandarem ruchu przemian\u201d \u2013 pisa\u0142 Jacek Kuro\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Sam Go\u017adzik m\u00f3wi\u0142, \u017ce has\u0142o rad robotniczych by\u0142o \u015bwiadomym nawi\u0105zaniem do rewolucji pa\u017adziernikowej: \u201ePrzypomina\u0142y nam si\u0119 dni Rewolucji Pa\u017adziernikowej, gdzie m\u00f3wiono o delegatach robotniczych, o Radach Delegat\u00f3w Robotniczych. [\u2026] Doszli\u015bmy do przekonania, \u017ce nic by nie by\u0142o z\u0142ego, gdyby w fabryce powsta\u0142a rada robotnicza, kt\u00f3ra by zarz\u0105dza\u0142a przedsi\u0119biorstwem, ustala\u0142a g\u0142\u00f3wne kierunki w dziedzinie ekonomicznej, gospodarczej, organizacyjnej, kt\u00f3ra by kierowa\u0142a i jednocze\u015bnie dawa\u0142a polecenia administracji do wykonania\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Go\u017adzik wspomina\u0142, \u017ce byli w kontakcie ze studentami, dziennikarzami i ekonomistami. Robotnicy i studenci nawzajem si\u0119 radykalizowali. Da\u0142o to w efekcie drug\u0105 ku\u017ani\u0119 nowych idei \u2013 Po Prostu<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a to pierwsza gazeta o og\u00f3lnopolskim zasi\u0119gu, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a otwarcie pisa\u0107 o bol\u0105czkach spo\u0142e\u00ad- cze\u0144stwa: od katastrofalnych warunk\u00f3w pracy, poprzez rehabilitacj\u0119 \u017co\u0142nierzy AK, po has\u0142o rad robotniczych. 30 wrze\u015bnia 1956 r. pisano: \u201eNie ma dyktatury proletariatu, tj. demokracji proletariackiej bez pe\u0142nej, konsekwentnej robotniczej demokracji ekonomicznej. Nie ma za\u015b demokracji robotniczej tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo robotnik jest tylko najemnikiem pa\u0144stwowego przedsi\u0119biorstwa, jak d\u0142ugo nie jest jego rzeczywistym gospodarzem\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy w\u0142adza panowa\u0142a nad gazet\u0105? Wiadomo o kontaktach redakcji z parti\u0105, ale redakcja uzyska\u0142a znaczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 polityczn\u0105. Tak naprawd\u0119 \u017cadna z dw\u00f3ch grup \u2013 pu\u0142awianie ani natoli\u0144czycy \u2013 nie stara\u0142a si\u0119 o poparcie Po Prostu<\/em>.<\/p>\n\n\n

\n
\"Pa\u017adziernik
Pa\u017adziernik 1956 r. Lechos\u0142aw Go\u017adzik przemawia podczas wiecu na \u017beraniu.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Pa\u017adziernik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

PZPR stan\u0119\u0142a przed kryzysem. Biuro Polityczne, obraduj\u0105ce 8 i 10 pa\u017adziernika, stwierdzi\u0142o, \u017ce \u201esytuacja w partii jest bardzo ci\u0119\u017cka, przejawiaj\u0105 si\u0119 elementy kryzysu, nieufno\u015b\u0107 do kierownictwa partii i rz\u0105du, demagogiczne \u017c\u0105dania podwy\u017cki p\u0142ac, wzrost nastroj\u00f3w antyradzieckich, szerzenie r\u00f3\u017cnych kontrrewolucyjnych teoryj\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Polski ruch oddolny by\u0142 niebezpieczny r\u00f3wnie\u017c dla w\u0142adz w ZSRR \u2013 w Moskwie obawiano si\u0119 rewolucji w Polsce. Dodatkowo 17 pa\u017adziernika pu\u0142awianie, na dwa dni przed planowanym rozpocz\u0119ciem VIII Plenum KC, rozes\u0142ali cz\u0142onkom partii informacje o planowanych zmianach personalnych, licz\u0105c na to, \u017ce wiadomo\u015b\u0107 wyjdzie poza parti\u0119 i trafi \u201ena ulic\u0119\u201d. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wiece poparcia dla zmian w kierownictwie. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej minister obrony ZSRR Gieorgij \u017bukow wyda\u0142 rozkaz postawienia P\u00f3\u0142nocnej Grupy Wojsk ZSRR w stan gotowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Ogromny niepok\u00f3j w kierownictwie KPZR wywo\u0142a\u0142a odmowa uzgodnienia z Moskw\u0105 zmian personalnych w KC. Do kierownictwa mia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka \u2013 wcze\u015bniej odsuni\u0119ty od w\u0142adzy, aresztowany i wi\u0119ziony, a w 1954 r. zwolniony. Przez \u201eulic\u0119\u201d by\u0142 postrzegany jako cz\u0142owiek d\u0105\u017c\u0105cy do zmian, natomiast w Moskwie obawiano si\u0119, \u017ce mo\u017ce chcie\u0107 wyprowadzi\u0107 Polsk\u0119 z Uk\u0142adu Warszawskiego.<\/p>\n\n\n\n

Chruszczow najpierw za\u017c\u0105da\u0142 odwo\u0142ania Plenum i wcze\u015bniejszego spotkania, na co kierownictwo PZPR nie przysta\u0142o. 19 pa\u017adziernika delegacja ZSRR z Chruszczowem na czele zjawi\u0142a si\u0119 niespodziewanie w Warszawie, a dwie dywizje pancerne wojsk ZSRR ruszy\u0142y w kierunku stolicy. Wbrew p\u00f3\u017aniejszej legendzie wojsko polskie nie szykowa\u0142o si\u0119 do obrony przed wojskami ZSRR ani nie wydawano broni ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie odbywa\u0142y si\u0119 wiece na Politechnice Warszawskiej. 20 pa\u017adziernika zgromadzi\u0142o si\u0119 tam oko\u0142o 20\u201330 tys. os\u00f3b. Najgor\u0119cej by\u0142o tam, gdzie byli studenci i wielkoprzemys\u0142owa klasa robotnicza. Kuro\u0144 wspomina\u0142: \u201eChodzi\u0142o nam o to, \u017ceby na VIII Plenum wydusi\u0107 zmiany, jakie chcieli\u015bmy. Do tego trzeba by\u0142o mobilizacji mas, trzeba by\u0142o w sta\u0142ym wiecowaniu narzuci\u0107 plenum nasz\u0105 wol\u0119, by\u0107 przygotowanym do wyj\u015bcia na ulic\u0119, do demonstracji \u2013 \u017ceby plenum dzia\u0142a\u0142o pod naciskiem klasy robotniczej, rewolucyjnej m\u0142odzie\u017cy\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie narasta\u0142a atmosfera strachu przed prowokacj\u0105. Ka\u017cde has\u0142o antyradzieckie lub \u017c\u0105daj\u0105ce obalenia PZPR by\u0142o atakowane \u2013 obawiano si\u0119, \u017ce mo\u017ce to doprowadzi\u0107 do walk i sprowokowa\u0107 interwencj\u0119. Jak opisywa\u0142 to Karol Modzelewski: \u201ePo bu\u0144czucznych postanowieniach, \u017ce przechodzimy do opozycji, polecieli\u015bmy gasi\u0107 nastroje\u201d.<\/em> Robotnicy z \u017berania wraz ze studenckimi dzia\u0142aczami powstrzymali demonstracj\u0119 zmierzaj\u0105c\u0105 pod ambasad\u0119 ZSRR.<\/p>\n\n\n\n

20 pa\u017adziernika delegacja ZSRR odlecia\u0142a z Polski. Trzy dni p\u00f3\u017aniej, 23 pa\u017adziernika, wybuch\u0142a rewolucja na W\u0119grzech.<\/p>\n\n\n\n

Odwr\u00f3t od Pa\u017adziernika<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka otrzyma\u0142 ogromny kredyt zaufania. Po Prostu<\/em> pisa\u0142o 28 pa\u017adziernika 1956 r.: \u201eCo si\u0119 sta\u0142o w naszym kraju? [\u2026] dokona\u0142a si\u0119 u nas po prostu rewolucja. Rzeczywista rewolucja ekonomiczno-polityczna, spo\u0142eczna, ideologiczna\u201d.<\/em> I dalej: \u201eWszystko zdaje si\u0119 wskazywa\u0107 na to, \u017ce zwyci\u0119\u017cy\u0142a lewica komunistyczna, nurt rewolucyjno-demokratyczny w partii\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jednak Gomu\u0142ka ju\u017c dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eawangarda procesu demokratyzacji\u201d <\/em>nie mo\u017ce dalej zaostrza\u0107 sytuacji. Innym razem m\u00f3wi\u0142: \u201eMy\u015bmy nie zrobili \u017cadnej rewolucji, bo \u017cadnej rewolucji u nas nie by\u0142o i nikt nie stawia\u0142 sobie za cel robienia jakiej\u015b rewolucji. My tylko zmieniamy metody naszej pracy\u201d.<\/em> Ludzie liczyli na zmiany, a dokona\u0142o si\u0119 tylko przetasowanie w partii.<\/p>\n\n\n\n

Rady robotnicze, kt\u00f3re by\u0142y ide\u0105 przewodni\u0105 1956 roku, sta\u0142y si\u0119 fikcj\u0105. Po Prostu<\/em> pisa\u0142o 20 stycznia 1957 r.: \u201eJakie s\u0105 bowiem kompetencje aktualnie istniej\u0105cych Rad Robotniczych? Formalnie rzecz bior\u0105c \u2013 prawie \u017cadne\u201d.<\/em> Dalej: \u201eW obecnych warunkach istnienia centralnej dyspozycji \u2013 rola tych Rad (\u2026) jest przes\u0105dzona. Je\u015bli w najbli\u017cszym czasie nie zmieni si\u0119 radykalnie system zarz\u0105dzania przemys\u0142em \u2013 Rady mog\u0105 si\u0119 sta\u0107 jeszcze jedn\u0105 stalinowsk\u0105 fikcj\u0105 stwarzaj\u0105c\u0105 pozory, \u017ce masy rz\u0105dz\u0105\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201eNiech nikt nam nie wmawia, \u017ce sam fakt istnienia Rad przes\u0105dza o zwyci\u0119stwie nad stalinizmem. Mog\u0105 istnie\u0107 Rady i mo\u017ce istnie\u0107 stalinizm \u2013 te dwie rzeczy si\u0119 nie wykluczaj\u0105. Oczywi\u015bcie Rad w my\u015bl om\u00f3wionej wy\u017cej ustawy\u201d.<\/em> A w ocenzurowanym fragmencie pisano: \u201eJej podstawow\u0105 wad\u0105 [ustawy] jest oddanie Rad Robotniczych na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 biurokracji\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1957 r. decyzj\u0105 w\u0142adz PZPR zlikwidowano Po Prostu<\/em>. Ruch oddolny by\u0142 ju\u017c w odwrocie.<\/p>\n\n\n\n

Gdy odbywa\u0142y si\u0119 protesty przeciwko zamkni\u0119ciu pisma, przedstawiciele rady robotniczej z Zak\u0142ad\u00f3w im. Kasprzaka proponowali strajk w jego obronie. Redaktorzy nie skorzystali z tej propozycji, uznaj\u0105c, \u017ce by\u0142aby to daremna walka, kt\u00f3ra narazi\u0142aby robotnik\u00f3w na represje.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w maju 1957 r., na IX Plenum KC PZPR, Gomu\u0142ka m\u00f3wi\u0142: \u201eNie odbieraj\u0105c robotnikom prawa do strajku, musimy im jednak powiedzie\u0107: strajk nie jest drog\u0105 do poprawy bytu, nie zwi\u0119ksza, lecz zmniejsza narodow\u0105 porcj\u0119 chleba. Lepiej wi\u0119c nie strajkowa\u0107\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Latem 1957 r. wybuch\u0142y strajki w Poznaniu, Bydgoszczy, Warszawie i Wroc\u0142awiu. W samej \u0141odzi do po\u0142owy roku dosz\u0142o do jedenastu mniejszych strajk\u00f3w. 12 sierpnia rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 strajk \u0142\u00f3dzkich tramwajarzy, kt\u00f3ry 14 sierpnia zosta\u0142 rozp\u0119dzony przez ZOMO. Kilka dni p\u00f3\u017aniej Gomu\u0142ka krzycza\u0142 o \u201ewarcho\u0142ach\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czemu w\u0142adza Gomu\u0142ki przetrwa\u0142a? Analitycy NATO w owych latach stwierdzili: \u201eW\u0142adza Gomu\u0142ki przetrwa\u0142a z braku lepszych alternatyw. Niezadowoleni z faktu, i\u017c nie dotrzyma\u0142 on pa\u017adziernikowych obietnic, uznali go za lepsze rozwi\u0105zanie ni\u017c powr\u00f3t do rz\u0105d\u00f3w jakiego\u015b stalinisty lub obj\u0119cie ich przez przyw\u00f3dc\u0119 narzuconego przez ZSRR (…) Moskwa i s\u0105siedzi Polski z bloku komunistycznego widz\u0105 w nim z kolei rozwi\u0105zanie lepsze ni\u017c rozk\u0142ad tkanki spo\u0142ecznej lub kolejna krwawa \u0142a\u017ania w w\u0119gierskim stylu\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Lekcje poronionej rewolucji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rewolucja, na kt\u00f3r\u0105 liczyli ludzie, zosta\u0142a poroniona, poniewa\u017c od samego pocz\u0105tku by\u0142a chora. Ruch oddolny by\u0142 realny, ale zabrak\u0142o podstawowej rzeczy \u2013 organizacji. Czy mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, by jakakolwiek rewolucja zosta\u0142a wygrana bez organizacji, bez prawdziwej partii rewolucyjnej? Polityczna pustka musi zosta\u0107 przez kogo\u015b wype\u0142niona. T\u0119 pustk\u0119 wype\u0142ni\u0142a wiara w PZPR i w Gomu\u0142k\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Lechos\u0142aw Go\u017adzik, kt\u00f3ry by\u0142 bo\u017cyszczem t\u0142um\u00f3w, o kt\u00f3rym m\u00f3wiono: \u201eGo\u017adzik \u2013 gwo\u017adzik dla stalinizmu\u201d i kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 konkurowa\u0107 z Gomu\u0142k\u0105 o popularno\u015b\u0107, nie podj\u0105\u0142 pr\u00f3by stworzenia niezale\u017cnej organizacji. Nikt nie wysun\u0105\u0142 idei budowy partii rewolucyjnej. Sam Go\u017adzik w listopadzie 1956 r. stwierdzi\u0142: \u201eGwarancj\u0105 prawid\u0142owego, le\u017c\u0105cego w interesie mas, w interesie socjalizmu i Polski, przebiegu procesu demokratyzacji w kraju, jest zachowanie w nim kierowniczej roli partii przez wszystkie jej organizacje, a nie tylko przez Biuro Polityczne, przez Komitet Centralny\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c redakcja Po Prostu<\/em> mia\u0142a z\u0142udzenia co do mo\u017cliwo\u015bci przeobra\u017cenia PZPR w autentyczn\u0105 parti\u0119 rewolucyjn\u0105. Wiara, \u017ce partia si\u0119 przeobrazi, by\u0142a ogromnym b\u0142\u0119dem \u2013 partia rz\u0105dz\u0105ca by\u0142a problemem, a nie rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n\n\n\n

Go\u017adzik w Tygodniku Solidarno\u015b\u0107 <\/em>z 23 pa\u017adziernika 1981 r. tak opisywa\u0142 stan klasy robotniczej w 1956 roku: \u201eWtedy klasa robotnicza dopiero powstawa\u0142a. […] Ale mieli te\u017c pewn\u0105 przewag\u0119. Byli twardzi. Gotowi na wszystko\u201d.<\/em> I dalej: \u201eMy byli\u015bmy pe\u0142ni wiary. Nas dopiero pierwszy raz oszukano\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jakie lekcje na dzi\u015b mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 z 1956 roku? W Polsce nie istnia\u0142a wtedy \u017cadna dyktatura proletariatu \u2013 rozumiana jako demokracja pracownicza \u2013 o kt\u00f3rej pisa\u0142 Marks.<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwymi marksistami byli zwykli robotnicy i studenci, kt\u00f3rzy wznie\u015bli has\u0142o rad robotniczych.<\/p>\n\n\n\n

Nie mieli jednak organizacji, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby wyklarowa\u0107 ich pogl\u0105dy i poprowadzi\u0107 ruch w konkretnym kierunku \u2013 rewolucji pracowniczej.<\/p>\n\n\n\n

Po 70 latach ta lekcja pozostaje aktualna: brak rewolucyjnej organizacji mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce oddolny ruch zostanie wci\u0105gni\u0119ty w orbit\u0119 istniej\u0105cej w\u0142adzy, a nast\u0119pnie zostanie mu uci\u0119ta g\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tym roku obchodzimy 70. rocznic\u0119 \u201epolskiego pa\u017adziernika\u201d 1956 r. Wydarzenia tego czasu mia\u0142y w istocie przedrewolucyjny charakter. Nast\u0105pi\u0142 g\u0142\u0119boki kryzys w\u0142adzy, pod rewolucyjnymi has\u0142ami wiecowali robotnicy i studenci, a w zak\u0142adach szerzy\u0142a si\u0119 idea rad robotniczych. Mateusz Bodura pisze, co si\u0119 wtedy sta\u0142o i dlaczego ostatecznie ten wielki ruch sko\u0144czy\u0142 si\u0119 tylko zmian\u0105 polityczn\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12006,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[372,374],"tags":[97],"class_list":["post-12005","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-pazdziernik-2026","category-gazeta-pazdziernik-2026-cd","tag-featured"],"yoast_head":"\nRok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W tym roku obchodzimy 70. rocznic\u0119 \u201epolskiego pa\u017adziernika\u201d 1956 r. Wydarzenia tego czasu mia\u0142y w istocie przedrewolucyjny charakter. Nast\u0105pi\u0142 g\u0142\u0119boki kryzys w\u0142adzy, pod rewolucyjnymi has\u0142ami wiecowali robotnicy i studenci, a w zak\u0142adach szerzy\u0142a si\u0119 idea rad robotniczych. Mateusz Bodura pisze, co si\u0119 wtedy sta\u0142o i dlaczego ostatecznie ten wielki ruch sko\u0144czy\u0142 si\u0119 tylko zmian\u0105 polityczn\u0105 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-01T21:45:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-13T22:47:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"535\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja\",\"datePublished\":\"2026-10-01T21:45:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-13T22:47:43+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\"},\"wordCount\":2567,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - pa\u017adziernik 2026\",\"Gazeta - pa\u017adziernik 2026 - cd.\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\",\"name\":\"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-01T21:45:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-13T22:47:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg\",\"width\":750,\"height\":535},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja","og_description":"W tym roku obchodzimy 70. rocznic\u0119 \u201epolskiego pa\u017adziernika\u201d 1956 r. Wydarzenia tego czasu mia\u0142y w istocie przedrewolucyjny charakter. Nast\u0105pi\u0142 g\u0142\u0119boki kryzys w\u0142adzy, pod rewolucyjnymi has\u0142ami wiecowali robotnicy i studenci, a w zak\u0142adach szerzy\u0142a si\u0119 idea rad robotniczych. Mateusz Bodura pisze, co si\u0119 wtedy sta\u0142o i dlaczego ostatecznie ten wielki ruch sko\u0144czy\u0142 si\u0119 tylko zmian\u0105 polityczn\u0105 […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2026-10-01T21:45:00+00:00","article_modified_time":"2026-10-13T22:47:43+00:00","og_image":[{"width":750,"height":535,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja","datePublished":"2026-10-01T21:45:00+00:00","dateModified":"2026-10-13T22:47:43+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005"},"wordCount":2567,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - pa\u017adziernik 2026","Gazeta - pa\u017adziernik 2026 - cd."],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005","name":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg","datePublished":"2026-10-01T21:45:00+00:00","dateModified":"2026-10-13T22:47:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/poznanski.czerwiec.1956.na_.tramwaju.jpg","width":750,"height":535},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=12005#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rok 1956 w Polsce. Poroniona rewolucja"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12005"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12009,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12005\/revisions\/12009"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}