{"id":11869,"date":"2026-07-01T23:30:00","date_gmt":"2026-07-01T21:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869"},"modified":"2026-07-15T01:38:44","modified_gmt":"2026-07-14T23:38:44","slug":"bund-walczyl-z-faszyzmem-gardzil-syjonizmem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869","title":{"rendered":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem"},"content":{"rendered":"
\n
\"Demonstracja
Demonstracja Bundu w Warszawie, prawdopodobnie 1936 r.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bund, najwi\u0119ksza \u017cydowska partia robotnicza w mi\u0119dzywojniu, powsta\u0142a jeszcze w okresie imperium carskiego: w 1897 r., w Wilnie, pod nazw\u0105 Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy Bund na Litwie, w Polsce i w Rosji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jej celem mia\u0142o by\u0107 zjednoczenie wszystkich \u017cydowskich robotnik\u00f3w i robotnic, zamieszkuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie tzw. stref\u0119 osiedlenia utworzon\u0105 przez w\u0142adze carskie. Dzia\u0142acze i dzia\u0142aczki d\u0105\u017cyli do poprawy warunk\u00f3w pracy proletariatu, maj\u0105c w dalszej perspektywie uspo\u0142ecznienie \u015brodk\u00f3w produkcji.<\/p>\n\n\n\n

Walka ta jednak by\u0142a dostosowana do specyficznej sytuacji \u017byd\u00f3w w Europie Wschodniej, a wi\u0119c zwracano uwag\u0119 tak\u017ce na ucisk polityczny i narodowy w imperium. Od austriackich socjaldemokrat\u00f3w zapo\u017cyczono koncepcj\u0119 autonomii kulturalno-narodowej. Zar\u00f3wno Austro-W\u0119gry, jak i Rosja carska, by\u0142y w owym czasie imperiami wielonarodowymi.<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z tym Bund nawo\u0142ywa\u0142 do likwidacji wszelkich form dyskryminacji wobec mniejszo\u015bci \u017cydowskiej oraz prawa do swobodnego rozwoju \u015bwieckiej kultury \u017cydowskiej.<\/p>\n\n\n\n

Podczas gdy syjoni\u015bci wypatrywali wyzwolenia od antysemityzmu w emigracji do Palestyny, wed\u0142ug dzia\u0142aczy i dzia\u0142aczek Bundu wyzwolenie od ucisku narodowego i spo\u0142ecznego mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 wraz z upadkiem kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n

Syjonizm ich zdaniem by\u0142 jedynie utopi\u0105, a do tego sprzyjaj\u0105c\u0105 antysemitom, kt\u00f3rzy podkre\u015blali \u201enieusuwaln\u0105 obco\u015b\u0107\u201d \u017byd\u00f3w i domagali si\u0119 ich masowej emigracji.<\/p>\n\n\n\n

Bund odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w utrzymaniu i rozwoju jidysz, w tym literatury jidysz i innych \u015bwieckich kulturowych zastosowa\u0144 tego j\u0119zyka. Partia ta publikowa\u0142a \u201cDer Yiddisher Arbeyter\u201d, kt\u00f3ra by\u0142a pierwsz\u0105 gazet\u0105<\/p>\n\n\n\n

w jidysz w carskiej Rosji. Podczas rewolucji 1905 roku Bund organizowa\u0142 strajki w Warszawie, Wilnie i kilku mniejszych miastach.<\/p>\n\n\n\n

\u017b\u0105dano skr\u00f3cenia dnia pracy, legalizacji zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych oraz utworzenia autonomii narodowej i kulturowej dla \u017byd\u00f3w. Oddzia\u0142y samoobrony Bundu udaremni\u0142y trzy pr\u00f3by zorganizowania pogrom\u00f3w w latach 1905\u20131906.<\/p>\n\n\n\n

ll Rzeczpospolita<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bund jako partia uczestniczy\u0142 w pierwszych wyborach parlamentarnych w niepodleg\u0142ej Polsce, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w 1919 roku, osi\u0105gaj\u0105c stosunkowo dobry wynik. W kolejnych latach kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, wzmacniaj\u0105c swoje struktury regionalne. Sta\u0142 si\u0119 znacz\u0105cym graczem na scenie politycznej.<\/p>\n\n\n\n

W tamtych czasach idea emigracji do Palestyny by\u0142a niepopularna w\u015br\u00f3d \u017cydowskiej ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cnym czynnikiem by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 wiod\u0105ca rol\u0119 Bundu w walce z antysemityzmem. Rozw\u00f3j zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, w kt\u00f3rych Bund by\u0142 bardzo aktywny, r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 ogromne znaczenie. Wzrost popularno\u015bci Bundu by\u0142 te\u017c wynikiem rozwoju organizacji zwi\u0105zanych z parti\u0105, takich jak m\u0142odzie\u017cowy Cukunft (Przysz\u0142o\u015b\u0107), dzieci\u0119cy Skif czy sportowy Morgensztern. Klub koncentrowa\u0142 si\u0119 na sportach zespo\u0142owych i \u0107wiczeniach, kt\u00f3re nie wymaga\u0142y du\u017cych nak\u0142ad\u00f3w finansowych.<\/p>\n\n\n\n

Odrzucano wszelkie formy rywalizacji. Ta linia by\u0142a wyznaczana przez socjalistyczne podej\u015bcie, wed\u0142ug kt\u00f3rego aktywno\u015b\u0107 fizyczna mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 masom robotniczym, podczas gdy d\u0105\u017cenie do bicia rekord\u00f3w by\u0142o szkodliwe, poniewa\u017c podwa\u017ca\u0142o zasad\u0119 r\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Bund mia\u0142 tak\u017ce swoj\u0105 organizacj\u0119 kobiec\u0105 Jidisze Arbeter-Frojen Organizacje (Organizacja \u017bydowskich Kobiet-Pracownic; JAF), kt\u00f3rej celem by\u0142o zwi\u0119kszenie \u015bwiadomo\u015bci klasowej w\u015br\u00f3d \u017cydowskich kobiet pracuj\u0105cych oraz samopomoc w wycho\u00ad- wywaniu dzieci. Organizowa\u0142 przedszkola, \u017c\u0142obki oraz obozy dla dzieci. Aktywistki JAF promowa\u0142y tak\u017ce \u015bwiadome macierzy\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Znacz\u0105cym procederem w historii Bundu by\u0142o od\u0142\u0105czenie si\u0119 oko\u0142o 25% dzia\u0142aczy w styczniu 1920 roku. By\u0142o to skutkiem odrzucenia przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142aczy i dzia\u0142aczek wst\u0105pienia do rewolucyjnej Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Komunistycznej. Owocem tej r\u00f3\u017cnicy zda\u0144 sta\u0142a si\u0119 nowa organizacja zwana Kombundem, kt\u00f3ry nied\u0142ugo po od\u0142\u0105czeniu od Bundu wst\u0105pi\u0142 w szeregi Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, kt\u00f3ra by\u0142a w tym czasie prawdziwie internacjonalistyczn\u0105 parti\u0105 rewolucyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po tym jak Stalin dokona\u0142 kontrrewolucji w Rosji, zar\u00f3wno Bund jak i coraz bardziej podporz\u0105dkowywana mu Komunistyczna Partia Polski (pod t\u0105 nazw\u0105 od 1925 r.) by\u0142y na celowniku narastaj\u0105cego stalinowskiego terroru.<\/p>\n\n\n\n

W okresie, gdy Stalin nakaza\u0142 partiom komunistycznym uznawa\u0107 socjaldemokrat\u00f3w i inne organizacje lewicowe za \u201esocjalfaszyst\u00f3w\u201d \u2013 gorszych nawet od faszyst\u00f3w \u2013 dzia\u0142acze i dzia\u0142aczki Bundu spotykali si\u0119 z agresj\u0105 ze strony KPP. Przybiera\u0142o to posta\u0107 indywidualnych czyn\u00f3w, przez agresj\u0119 wobec bundowskich zgromadze\u0144, a\u017c po atak na Sanatorium im. W\u0142odzimierza Medema w podwarszawskim Miedzeszynie w 1931 roku \u2013 miejscu, gdzie leczono dzieci chore na gru\u017alic\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W latach 30. sytuacja polityczna w Polsce i na \u015bwiecie uleg\u0142a radykalnej zmianie wraz z doj\u015bciem Hitlera do w\u0142adzy i rozprzestrzenianiem si\u0119 faszyzmu. Zmusi\u0142o to Bund do ponownego podj\u0119cia walki \u2013 tym razem w obronie przed narastaj\u0105cym zagro\u017ceniem.<\/p>\n\n\n\n

Oddzia\u0142y samoobrony Cukunftu i Morgenszternu odpiera\u0142y antysemickie ataki skrajnej prawicy. Bundowcy rozszerzali sie\u0107 samoobrony z uwagi na narastaj\u0105c\u0105 wrogo\u015b\u0107 wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej. Protestowali przeciwko wprowadzeniu tzw. getta \u0142awkowego na uczelniach wy\u017cszych. W odpowiedzi na pogrom w Przytyku Bund stan\u0105\u0142 na czele jednodniowego og\u00f3lnopolskiego strajku protestacyjnego wspartego przez Polsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 skupisk \u017cydowskich w kraju.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142ania Bundu koncentrowa\u0142y si\u0119 na propagowaniu zak\u0142adania i wst\u0119powania do zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. W 1939 roku Bund by\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 organizacj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Polsce, licz\u0105c 20 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w i cz\u0142onki\u0144. Uzwi\u0105zkowienie ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142o szczeg\u00f3lnie wa\u017cne ze wzgl\u0119du na dyskryminacj\u0119, kt\u00f3ra ich spotyka\u0142a w miejscach pracy.<\/p>\n\n\n\n

Wyrazem tych tendencji by\u0142a wygrana Bundu w wyborach do gmin \u017cydowskich w 1937 r. w dw\u00f3ch najwi\u0119kszych skupiskach ludno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce: Warszawie i \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

Po wybuchu wojny Bund podj\u0105\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci w konspiracji m.in poprzez wydawanie w getcie warszawskim czasopisma \u201cZa nasz\u0105 i wasz\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d. Dzia\u0142acze Bundu wsp\u00f3\u0142organizowali powstanie w getcie warszawskim i innych i brali udzia\u0142 w dzia\u0142alno\u015bci \u201e\u017begoty\u201d. Partia by\u0142a zaanga\u017cowana tak\u017ce w op\u00f3r cywilny oraz zbrojny w innych gettach. Organizowa\u0142a akcje samopomocowe czy charytatywne.<\/p>\n\n\n

\n
\"Szmul
Szmul Zygielbojm<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W Londynie przedstawicielem Bundu w Polskiej Radzie Narodowej by\u0142 Szmul Zygielbojm, kt\u00f3ry informacje o sytuacji w okupowanej Polsce otrzymywa\u0142 poprzez kierownictwo partii i \u017bydowski Komitet Narodowy.<\/p>\n\n\n\n

Zabiega\u0142 w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w i wp\u0142ywowych organizacji \u017cydowskich o interwencj\u0119 w sprawie ludob\u00f3jstwa europejskich \u017byd\u00f3w. Na wie\u015b\u0107 o upadku powstania w getcie warszawskim pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, czyni\u0105c ze swojej \u015bmierci akt oskar\u017cenia przeciwko bierno\u015bci aliant\u00f3w zachodnich wobec Zag\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

Co dalej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zag\u0142ada doprowadzi\u0142a do niemal\u017ce ca\u0142kowitego zamarcia \u017cydowskiego ruchu proletariackiego w Polsce tworz\u0105cego baz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 partii. R\u00f3wnocze\u015bnie bundowcy, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w ZSRR, podlegali represjom stalinowskim.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce Bund zosta\u0142 zmuszony do samorozwi\u0105zania i w\u0142\u0105czenia do Polskiej Partii Robotniczej (PPR), utworzonej po likwidacji KPP przez Stalina, kt\u00f3ry wcze\u015bniej wymordowa\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jej dzia\u0142aczy. Pod koniec 1948 r. PPR po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z PPS, tworz\u0105c rz\u0105dz\u0105c\u0105 stalinowsk\u0105 PZPR.<\/p>\n\n\n\n

Nie wszyscy jednak pogodzili si\u0119 z takim biegiem wydarze\u0144. Jeden z lider\u00f3w powstania w getcie warszawskim Marek Edelman, podczas zjazdu Bundu z Frakcj\u0105 \u017bydowsk\u0105 PPR, rzuci\u0142 si\u0119 na jednego z delegat\u00f3w g\u0142osuj\u0105cych za zjednoczeniem. Swojej \u017conie, Alinie Margolis, mia\u0142 zagrozi\u0107 rozwodem, gdy rozwa\u017ca\u0142a wst\u0105pienie do PPR.<\/p>\n\n\n\n

Przez ca\u0142\u0105 swoj\u0105 histori\u0119 Bund mia\u0142 tendencj\u0119 do pod\u0105\u017cania za zmieniaj\u0105cymi si\u0119 nastrojami i wzlotami oraz upadkami klasy robotniczej, nie zawsze konsekwentnie rozwijaj\u0105c jasn\u0105 strategi\u0119 polityczn\u0105. Wynika\u0142o to cz\u0119\u015bciowo z podej\u015bcia, kt\u00f3re prowadzi\u0142o do interpretowania oraz odzwierciedlania postaw robotnik\u00f3w, zamiast zapewniania im politycznego przyw\u00f3dztwa.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142o to r\u00f3wnie\u017c skutkiem skoncentrowania dzia\u0142alno\u015bci Bundu na odr\u0119bnej i stosunkowo odizolowanej cz\u0119\u015bci klasy robotniczej \u2014 izolacji zar\u00f3wno dobrowolnej, jak i narzuconej przez okoliczno\u015bci \u2014 co ogranicza\u0142o jego zdolno\u015b\u0107 do oceny ruchu robotniczego jako ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n

\n
\"Marek
Marek Edelman w okresie powstania w Getcie Warszawskim.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Dzi\u015b jednak pami\u0119\u0107 o Bundzie jest szczeg\u00f3lnie istotna w okresie trwaj\u0105cego ludob\u00f3jstwa dokonywanego przez Izrael w Palestynie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie antysyjonistyczna lewica spotyka si\u0119 z oskar\u017ceniami o antysemityzm, gdy przeciwstawia si\u0119 temu ludob\u00f3jstwu.<\/p>\n\n\n\n

Jednak antysyjonizm nie r\u00f3wna si\u0119 antysemityzmowi. Samo istnienie Bundu to podkre\u015bla. Sprzeciw wobec syjonizmu i solidarno\u015b\u0107 z ludno\u015bci\u0105 Palestyny s\u0105 g\u0142\u0119boko zakorzenione w historii \u017cydowskiego ruchu robotniczego.<\/p>\n\n\n\n

Niech potwierdzeniem tego b\u0119dzie stanowisko krakowskiego Bundu z 1935 roku skierowane przeciwko partii lewicowych syjonist\u00f3w Poalej Syjon: \u201eA ich <socjalistyczna> praca w Palestynie, kt\u00f3r\u0105 tak si\u0119 chlubi\u0105, jest zaprzeczeniem solidarno\u015bci robotniczej, albowiem powszechnie znan\u0105 jest ich bezwzgl\u0119dna antysocjalistyczna walka z proletariatem arabskim w Palestynie\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Afra Wierska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bund i rewolucja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie tylko Bund przyci\u0105ga\u0142 \u017cydowskich robotnik\u00f3w \u2013 w wielu cz\u0119\u015bciach carskiej Rosji przyci\u0105ga\u0142a ich tak\u017ce rewolucyjna polityka bolszewik\u00f3w, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 w praktyce najlepsz\u0105 drog\u0105 do wyzwolenia zar\u00f3wno dla \u017cydowskich, jak i nie\u017cydowskich robotnik\u00f3w.<\/strong>

Gdy w 1917 r. dosz\u0142o do rewolucji pa\u017adziernikowej, kierownictwo Bundu pot\u0119pi\u0142o radykalizacj\u0119 rewolucji, okre\u015blaj\u0105c j\u0105 jako \u201ebolszewicki zamach stanu\u201d. Jednocze\u015bnie jednak szeregowi cz\u0142onkowie Bundu coraz bardziej opowiadali si\u0119 po stronie bolszewik\u00f3w, uznaj\u0105c, \u017ce s\u0105 oni jedyn\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105 zdoln\u0105 poprowadzi\u0107 rewolucj\u0119 naprz\u00f3d.

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rosyjskiego Bundu opowiedzia\u0142a si\u0119 za przyj\u0119ciem 21 warunk\u00f3w cz\u0142onkostwa w Mi\u0119dzynarod\u00f3wce Komunistycznej (Kominternie), przyj\u0119tych w 1920 r.

Bund na obj\u0119tych rewolucj\u0105 terenach by\u0142ego caratu zacz\u0105\u0142 nast\u0119pnie integrowa\u0107 si\u0119 z parti\u0105 komunistyczn\u0105 \u2013 najpierw w Ukrainie, w 1919 r. W 1921 r., po burzliwych debatach zar\u00f3wno z bolszewikami, jak i wewn\u0105trz samej organizacji, rosyjski Bund podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o samorozwi\u0105zaniu.

Mi\u0119dzynarod\u00f3wka Komunistyczna by\u0142a w\u00f3wczas organizacj\u0105 rewolucyjn\u0105 \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od p\u00f3\u017aniejszego Kominternu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 niedemokratyczn\u0105 organizacj\u0105 promuj\u0105c\u0105 kontrrewolucyjn\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 Stalina.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bund, najwi\u0119ksza \u017cydowska partia robotnicza w mi\u0119dzywojniu, powsta\u0142a jeszcze w okresie imperium carskiego: w 1897 r., w Wilnie, pod nazw\u0105 Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy Bund na Litwie, w Polsce i w Rosji. Jej celem mia\u0142o by\u0107 zjednoczenie wszystkich \u017cydowskich robotnik\u00f3w i robotnic, zamieszkuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie tzw. stref\u0119 osiedlenia utworzon\u0105 przez w\u0142adze carskie. Dzia\u0142acze i dzia\u0142aczki d\u0105\u017cyli […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11870,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[366,367],"tags":[],"class_list":["post-11869","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-lipiec-sierpien-2026","category-gazeta-lipiec-sierpien-2026-cd"],"yoast_head":"\nBund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bund, najwi\u0119ksza \u017cydowska partia robotnicza w mi\u0119dzywojniu, powsta\u0142a jeszcze w okresie imperium carskiego: w 1897 r., w Wilnie, pod nazw\u0105 Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy Bund na Litwie, w Polsce i w Rosji. Jej celem mia\u0142o by\u0107 zjednoczenie wszystkich \u017cydowskich robotnik\u00f3w i robotnic, zamieszkuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie tzw. stref\u0119 osiedlenia utworzon\u0105 przez w\u0142adze carskie. Dzia\u0142acze i dzia\u0142aczki d\u0105\u017cyli […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-07-01T21:30:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-14T23:38:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"723\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"513\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem\",\"datePublished\":\"2026-07-01T21:30:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-14T23:38:44+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\"},\"wordCount\":1645,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg\",\"articleSection\":[\"Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2026\",\"Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2026 - cd.\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\",\"name\":\"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg\",\"datePublished\":\"2026-07-01T21:30:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-14T23:38:44+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg\",\"width\":723,\"height\":513},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja","og_description":"Bund, najwi\u0119ksza \u017cydowska partia robotnicza w mi\u0119dzywojniu, powsta\u0142a jeszcze w okresie imperium carskiego: w 1897 r., w Wilnie, pod nazw\u0105 Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy Bund na Litwie, w Polsce i w Rosji. Jej celem mia\u0142o by\u0107 zjednoczenie wszystkich \u017cydowskich robotnik\u00f3w i robotnic, zamieszkuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie tzw. stref\u0119 osiedlenia utworzon\u0105 przez w\u0142adze carskie. Dzia\u0142acze i dzia\u0142aczki d\u0105\u017cyli […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2026-07-01T21:30:00+00:00","article_modified_time":"2026-07-14T23:38:44+00:00","og_image":[{"width":723,"height":513,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem","datePublished":"2026-07-01T21:30:00+00:00","dateModified":"2026-07-14T23:38:44+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869"},"wordCount":1645,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg","articleSection":["Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2026","Gazeta - lipiec-sierpie\u0144 2026 - cd."],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869","name":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg","datePublished":"2026-07-01T21:30:00+00:00","dateModified":"2026-07-14T23:38:44+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Bund.Warsazwa.demonstracja1936.jpg","width":723,"height":513},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=11869#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bund: walczy\u0142 z faszyzmem, gardzi\u0142 syjonizmem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11869"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11869\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11877,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11869\/revisions\/11877"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}