{"id":10740,"date":"2025-02-01T23:50:00","date_gmt":"2025-02-01T22:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740"},"modified":"2025-02-06T18:31:59","modified_gmt":"2025-02-06T17:31:59","slug":"recenzja-weronika-kostyrko-roza-luksemburg-moim-domem-jest-caly-swiat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740","title":{"rendered":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d."},"content":{"rendered":"\n

Ca\u0142y \u015bwiat, sikorki i rewolucja pracownicza<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"R\u00f3\u017ca
R\u00f3\u017ca Luksemburg przemawia na antywojennym wiecu w Kolonii,
w 1910 roku.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na zach\u0119t\u0119 zacznijmy od tego, \u017ce t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 warto przeczyta\u0107, niezale\u017cnie od wszelkich jej s\u0142abo\u015bci. I to nie tylko dlatego, \u017ce mieli\u015bmy rzadk\u0105 okazj\u0119 widzie\u0107 plakaty z obliczem R\u00f3\u017cy Luksemburg na oficjalnych s\u0142upach og\u0142oszeniowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To solidna, przyzwoicie udokumentowana biografia, kt\u00f3r\u0105, a nie jest to bez znaczenia dla licz\u0105cej 588 stron pracy, dobrze si\u0119 czyta. Jej autorka Weronika Kostyrko to by\u0142a dziennikarka Gazety Wyborczej<\/em> i by\u0142a redaktorka naczelna Wysokich Obcas\u00f3w<\/em>. Innymi s\u0142owy \u2013 przedstawicielka liberalnej inteligencji odleg\u0142a od rewolucyjnych pogl\u0105d\u00f3w bohaterki jej opowie\u015bci. Cho\u0107 z tym rodzajem sympatii, kt\u00f3rym liberalna inteligencja mo\u017ce obdarza\u0107 rewolucjonist\u00f3w sprzed lat, je\u015bli uzna, \u017ce sympatia ta do niczego nie zobowi\u0105zuje w czasie tera\u017aniejszym.<\/p>\n\n\n\n

Autorka pozwala wi\u0119c Luksemburg m\u00f3wi\u0107. Stara si\u0119 j\u0105 zrozumie\u0107 i jest oszcz\u0119dna w ocenach. Gdy antykomunizm jest istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 panuj\u0105cej we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce ideologii, samo to mo\u017cna uzna\u0107 za wyr\u00f3\u017cnienie.<\/p>\n\n\n\n

To rozumienie udaje si\u0119 z r\u00f3\u017cnym skutkiem. Nie jest zaskoczeniem, \u017ce najlepiej wychodzi to w odniesieniu do \u017cycia osobistego Luksemburg. Jej mi\u0142o\u015bci, na czele ze z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0105 zwi\u0105zku z Leonem Jogichesem-Tyszk\u0105 (jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w rewolucyjnej lewicy na ziemiach polskich, p\u00f3\u017aniej w Niemczech), przyja\u017anie, romanse fizyczne i duchowe, znajduj\u0105ce wyraz w licznych i pi\u0119knych listach R\u00f3\u017cy, poch\u0142aniaj\u0105 tak\u017ce czytelnika na kolejnych stronach jej biografii.<\/p>\n\n\n\n

Obok tego tak charakterystyczne dla Luksemburg poszukiwanie spokoju i ucieczki w przyrodzie, jej zielniki, sikorki-przyjaci\u00f3\u0142ki i wsp\u00f3\u0142czucie dla ka\u017cdej cierpi\u0105cej istoty.<\/p>\n\n\n\n

Im bardziej autorka zg\u0142\u0119bia polityk\u0119 bohaterki, tym grunt staje si\u0119 bardziej grz\u0105ski. Rozumienie marksizmu ze strony Kostyrko jest bardzo powierzchowne. Troch\u0119 jakby biografi\u0119 osoby tw\u00f3rczo rozwijaj\u0105cej teorie Darwina czy Newtona, bo tak Luksemburg postrzega\u0142a dzie\u0142o naukowe Marksa (i mia\u0142a racj\u0119), pisa\u0142a osoba, kt\u00f3ra ani si\u0119 z tymi teoriami nie zgadza, ani ich do ko\u0144ca nie rozumie.<\/p>\n\n\n\n

Nie znaczy to, \u017ce tak\u017ce na tym polu nie ma element\u00f3w, za kt\u00f3re ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna pochwali\u0107. Kostyrko dobrze ujmuje mi\u0119dzynarodow\u0105 perspektyw\u0119 przyjmowan\u0105 przez Luksemburg. To pozwala jej na unikanie ideologicznego moralizatorstwa spod znaku: \u201eale ona by\u0142a przeciw niepodleg\u0142o\u015bci Polski\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Autorka widzi uniwersalizm perspektywy wyzwolenia si\u0119 klasy pracowniczej z wyzysku, nawet je\u015bli nie do ko\u0144ca trafnie umieszcza w tych ramach debaty (tak\u017ce z udzia\u0142em Luksemburg) dotycz\u0105ce powi\u0105zania jej ze zwalczaniem r\u00f3\u017cnych form dyskryminacji (m. in. narodowej i p\u0142ciowej).<\/p>\n\n\n\n

Analizuj\u0105c pogl\u0105dy Luksemburg o znaczeniu strajku masowego w rewolucji po do\u015bwiadczeniach 1905 r., Kostyrko trafnie wskazuje na przyk\u0142ad polskich strajk\u00f3w w 1980 r. Przy tej okazji warto te\u017c pochwali\u0107 przedstawione w ksi\u0105\u017cce obrazy rewolucji w latach 1905-06 na ziemiach polskich i 1918-19 w Niemczech.<\/p>\n\n\n\n

\"R\u00f3\u017ca
R\u00f3\u017ca Luksemburg<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sp\u00f3r z PPS, rewolucja<\/strong> i parlamentaryzm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mniejszych i wi\u0119kszych problem\u00f3w z t\u0105 biografi\u0105 tak\u017ce jednak nie brakuje. Do tych mniejszych mo\u017cna zaliczy\u0107 cho\u0107by dat\u0119 urodzin R\u00f3\u017cy. Historyk Feliks Tych, kt\u00f3ry o \u017cyciu Luksemburg wiedzia\u0142 w powojennej Polsce wi\u0119cej ni\u017c ktokolwiek inny, jednoznacznie wskazywa\u0142 na 1870 r. Tychowi zdarza\u0142o si\u0119 pisa\u0107, szczeg\u00f3lnie po 1989 r., absurdalne interpretacje jej pogl\u0105d\u00f3w, ale w tej sprawie raczej warto mu uwierzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kostyrko pow\u0105tpiewa tak\u017ce w prawdziwo\u015b\u0107 opowie\u015bci o Marcinie Kasprzaku przenosz\u0105cym na plecach m\u0142od\u0105 R\u00f3\u017c\u0119, zaanga\u017cowan\u0105 w 1888 r w dzia\u0142alno\u015b\u0107 II Proletariatu, przez zielon\u0105 granic\u0119., mimo \u017ce historia ta pojawia si\u0119 w relacjach wielu dzia\u0142aczy socjalistycznych z tego okresu.<\/p>\n\n\n\n

Historia dotycz\u0105ca Kasprzaka, powieszonego w 1905 r. na stokach warszawskiej Cytadeli, kt\u00f3ry przez lata nies\u0142usznie oskar\u017cany by\u0142 przez dzia\u0142aczy Polskiej Partii Socjalistycznej o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z carsk\u0105 policj\u0105, wpisuje si\u0119 tu w szerszy kontekst relacji Luksemburg (i jej Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego, od 1900 r. z dodatkiem \u201ei Litwy\u201d) z \u201esocjalpatriotami\u201d z PPS.<\/p>\n\n\n\n

Kostyrko porusza ten w\u0105tek, ale wydaje si\u0119, \u017ce nie pe\u0142ni rozumie znaczenie, jakie mia\u0142a walka polityczna z PPS dla klarowania si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w bohaterki biografii.<\/p>\n\n\n\n

Dotyczy\u0142o to nie tylko kwestii niepodleg\u0142o\u015bci, ale sposobu budowania partii i rozumienia przez ni\u0105 rewolucji socjalistycznej jako niezale\u017cnego, masowego ruchu pracowniczego. Luksemburg wielokrotnie szydzi\u0142a z pepesowskich koncepcji \u201eubojowienia ludu\u201d pod kierownictwem zakonspirowanego centrum okre\u015blanych przez ni\u0105 mianem \u201esocjalizmu nacjonalistycznych inteligent\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

To stawianie si\u0119 w antytezie do PPS prowadzi\u0142o Luksemburg np. do zignorowania znaczenia roz\u0142amu w PPS w 1906 r. \u2013 powstania PPS-Lewicy, kt\u00f3ra w grudniu 1918 r. tworzy\u0107 b\u0119dzie, wraz z SDKPiL, Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 Polski (zreszt\u0105 z \u201eb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem\u201d Luksemburg, sprawa w biografii pomini\u0119ta).<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142o wp\u0142yw tak\u017ce na jej ocen\u0119 charakteru powstania zbrojnego w czasie rewolucji, kt\u00f3re, jak to ocenia\u0142a w czasie i po rewolucji 1905 r., mia\u0142o wyrasta\u0107 ze spontanicznego, narastaj\u0105cego ruchu mas.<\/p>\n\n\n\n

W tym elemencie widoczna korekta jej pogl\u0105d\u00f3w nast\u0105pi\u0142a w latach 1917-19, w wyniku do\u015bwiadcze\u0144 rewolucji w Rosji i Niemczech. W pierwszym przypadku przygotowane przez bolszewik\u00f3w (czyli \u00f3wcze\u015bnie rewolucyjnej partii sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z m\u0142odych robotnik\u00f3w) powstanie zbrojne z listopadzie 1917 r., by\u0142o, zdaniem Luksemburg, \u201enie tylko faktycznym ratunkiem dla rewolucji rosyjskiej, lecz tak\u017ce uratowaniem honoru mi\u0119dzynarodowego socjalizmu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W drugim, dwa miesi\u0105ce po obaleniu cesarza w listopadzie 1918 r., w czasie styczniowego powstania robotniczego w Berlinie pisa\u0142a ona: \u201eDzia\u0142a\u0107! Dzia\u0142a\u0107! [Dzia\u0142a\u0107] odwa\u017cnie, z determinacj\u0105 i z konsekwencj\u0105 \u2013 to psi obowi\u0105zek i powinno\u015b\u0107 reprezentant\u00f3w rewolucji i prawdziwych przyw\u00f3dc\u00f3w partii socjalistycznej. Rozbroi\u0107 kontrrewolucj\u0119, uzbroi\u0107 masy, obsadzi\u0107 wszystkie posterunki. Dzia\u0142a\u0107 szybko!?<\/p>\n\n\n\n

Jej ostatnie teksty, pisane tu\u017c przed tragiczn\u0105 \u015bmierci\u0105, s\u0105 zdecydowanym wezwaniem do dzia\u0142ania nie mas, kt\u00f3re stan\u0119\u0142y na wysoko\u015bci zadania, ale politycznych przyw\u00f3dc\u00f3w, \u201ekierowniczych organ\u00f3w klasy robotniczej\u201d, kt\u00f3re zawiod\u0142y. W tych tekstach zastanawia w\u0142a\u015bnie nacisk na znaczenie praktycznej organizacji <\/em>powstania przeciw rz\u0105dowi, ju\u017c wtedy socjaldemokratycznemu, kosztem nacisku na polityczny uk\u0142ad si\u0142. Tych analiz w biografii Kostyrko jednak nie znajdziemy.<\/p>\n\n\n\n

Nie znajdziemy tak\u017ce zmiany stosunku Luksemburg do roli parlamentu w czasie rewolucji. Jednym z element\u00f3w jej krytyki bolszewik\u00f3w \u2013 niezale\u017cnie od jej entuzjazmu wobec rewolucji pa\u017adziernikowej w 1917 r. \u2013 by\u0142o w\u0142a\u015bnie rozp\u0119dzenie przez nich parlamentu w 1918 r. W kontek\u015bcie rewolucji niemieckiej, zaledwie kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, Luksemburg uzna\u0142a jednak, \u017ce parlament, to \u201eprze\u017cyte dziedzictwo rewolucji bur\u017cuazyjnych\u201d, stanowi \u201ebur\u017cuazyjn\u0105 przeciwwag\u0119\u201d dla \u201eprzedstawicielstwa robotnik\u00f3w i \u017co\u0142nierzy\u201d i jest \u201etwierdz\u0105 kontrrewolucji wzniesion\u0105 przeciwko proletariatowi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Luksemburg opowiada\u0142a si\u0119 za udzia\u0142em nowo powsta\u0142ej pod koniec grudnia 1918 r. Komunistycznej Partii Niemiec (KPD) w wyborach parlamentarnych, ale tylko w celu wykorzystania trybuny parlamentarnej do \u201ezmobilizowania mas przeciw Zgromadzeniu Narodowemu i wezwania ich do najostrzejszej walki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Antymilitaryzm to nie<\/strong> pacyfizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Autorka regularnie okre\u015bla za to swoj\u0105 bohaterk\u0119 mianem feministki i pacyfistki. Pierwsze z tych okre\u015ble\u0144 jest co najmniej problematyczne, drugie jednoznacznie b\u0142\u0119dne. Nie tylko Luksemburg, ale i marksistki tego czasu zaanga\u017cowane w socjalistyczny ruch kobiecy (jak jej przyjaci\u00f3\u0142ka Klara Zetkin), nie tylko nie okre\u015bla\u0142y si\u0119 w ten spos\u00f3b, ale feminizm ujmowa\u0142y jako ruch kobiet z klas wy\u017cszych.<\/p>\n\n\n\n

To potoczne i nieprecyzyjne u\u017cywanie poj\u0119\u0107 jeszcze bardziej uderza w przypadku pacyfizmu. Luksemburg przez ca\u0142e swoje \u017cycie polityczne zwalcza\u0142a militaryzm i imperializm, ale bynajmniej nie z pozycji pacyfistycznych. Nie odrzuca\u0142a przemocy, wspieraj\u0105c rewolucje pracownicze czy powstania antykolonialne.<\/p>\n\n\n\n

W 1911 r., w tek\u015bcie \u201ePokojowe utopie\u201d, pisa\u0142a, \u017ce \u201eprzyjaciele pokoju w kr\u0119gach bur\u017cuazyjnych wierz\u0105, i\u017c pok\u00f3j \u015bwiatowy i rozbrojenie mog\u0105 by\u0107 zrealizowane w ramach obecnegoporz\u0105dku spo\u0142ecznego, podczas gdy my, opieraj\u0105c si\u0119 na materialistycznej koncepcji historii i naukowym socjalizmie, jeste\u015bmy przekonani, \u017ce militaryzm mo\u017ce zosta\u0107 obalony tylko wraz ze zniszczeniem kapitalistycznego pa\u0144stwa klasowego.?<\/p>\n\n\n\n

Zadaniem socjalist\u00f3w jest wi\u0119c \u201ebezwzgl\u0119dne rozbicie wszelkich iluzji w pokojowych pr\u00f3bach czynionych przez bur\u017cuazj\u0119 i proklamowanie rewolucji proletariackiej jako pierwszego i jedynego kroku w kierunku pokoju \u015bwiatowego \u2013 w odniesieniu do wszelkiej b\u0142azenady rozbrojeniowej, niezale\u017cnie od tego, czy ma miejsce w Petersburgu, Londynie czy Berlinie.?<\/p>\n\n\n\n

Przy okazji dodajmy, \u017ce w tym samym tek\u015bcie krytykowa\u0142a tak\u017ce wizj\u0119 \u201eUnii Europejskiej\u201d, wskazuj\u0105c m. in. na rasistowski charakter samej idei \u201eeuropejsko\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

A kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, tak\u017ce w bardzo wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie brzmi\u0105cych s\u0142owach, wskazywa\u0142a na \u201eliberalizm, kt\u00f3rego stopniowy rozk\u0142ad polityczny w czasie ponad \u0107wier\u0107wiecza mo\u017ce by\u0107 mierzony bezpo\u015brednio w liczbie popieranych przez niego ustaw militarnych\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jak dodawa\u0142a, \u201eliberalizm jest w stanie totalnego upadku w obliczu post\u0119puj\u0105cego militaryzmu \u2013 kt\u00f3ra wci\u0105ga i mia\u017cd\u017cy demokracj\u0119, parlamentaryzm i reform\u0119 spo\u0142eczn\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Luksemburg wyst\u0119powa\u0142a przeciw I wojnie \u015bwiatowej, przyp\u0142acaj\u0105c to wi\u0119zieniem i pisz\u0105c znakomite analizy tej wojny. Jej postawa bezwzgl\u0119dnej krytyki imperializmu niemieckiego, w\u0142\u0105cznie z obna\u017caniem \u201ewalki z caratem\u201d jako wym\u00f3wki dla haniebnej postawy niemieckiej socjaldemokracji, przy tym bez cienia pok\u0142adania iluzji w imperialistycznych rywalach Niemiec, pozostaje a\u017c za bardzo aktualna.<\/p>\n\n\n\n

Jednak zn\u00f3w \u2013 to nie jest pacyfizm. W przeciwnym razie pacyfist\u0105 by\u0142by tak\u017ce Lenin, kt\u00f3rego partia bolszewicka od pocz\u0105tku i najkonsekwentniej si\u0119 tej wojnie przeciw- stawia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Lenin i bolszewicy<\/strong> w prawicowych kliszach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

No, w\u0142a\u015bnie, Lenin? Nie jest zaskoczeniem, \u017ce najs\u0142absze fragmenty ksi\u0105\u017cki dotycz\u0105 polityki bolszewik\u00f3w. Czasami a\u017c z\u0119by bol\u0105 i \u017cal ogarnia, \u017ce obok czasem problematycznych, ale jednak zakorzenionych w znajomo\u015bci tekst\u00f3w Luksemburg pr\u00f3b zrozumienia jej postawy politycznej, mamy karykaturalne przedstawianie polityki Lenina rodem z taniej propagandy.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowa kwestia stawiana przez Lenina: w jaki spos\u00f3b klasa pracownicza mo\u017ce si\u0119 wyzwoli\u0107 i jak powinna si\u0119 w tym celu organizowa\u0107, tak\u017ce w kontekstach polemik z Luksemburg, jest tu niemal zupe\u0142nie pomijana.<\/p>\n\n\n\n

Kostyrko w \u017caden spos\u00f3b nie nawi\u0105zuje do wydawanych w ostatnich latach prac na temat Lenina. Tak\u017ce tych dotycz\u0105cych jego \u201eCo robi\u0107\u201d\u201d z 1902 r., z kt\u00f3rego kilka dobranych cytat\u00f3w, utartym szlakiem wymi\u0119tych, prawicowych klisz, ma ukaza\u0107 jego totalitarne ci\u0105goty. Bezwzgl\u0119dny Lenin w przeciwie\u0144stwie do wra\u017cliwej R\u00f3\u017cy \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce autork\u0119 sta\u0107 by\u0142o jednak na wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug Kostyrko przej\u0119cie w\u0142adzy przez bolszewik\u00f3w by\u0142o oczywi\u015bcie \u201epuczem\u201d. Autorka nie przejmuje si\u0119 faktem, \u017ce zarzuty \u201epuczyzmu\u201d by\u0142y w czasie rewolucji niemieckiej elementem propagandowej histerii prawicowej i socjaldemokratycznej prasy tak\u017ce wobec Zwi\u0105zku Spartakusa zak\u0142adanego przez Luksemburg.<\/p>\n\n\n\n

Co wa\u017cniejsze, z tak\u0105 optyk\u0105 Kostyrko nie jest w stanie wiele zrozumie\u0107 z opisywanych przez siebie wydarze\u0144 z ostatnich dw\u00f3ch tygodni \u017cycia bohaterki jej biografii \u2013 wspomnianego ju\u017c powstania robotniczego w Berlinie. Paradoksalnie, przeciwnicy nazwali je \u201epowstaniem spartakusowc\u00f3w\u201d, chocia\u017c kierownictwo KPD nie mia\u0142o na nie istotnego wp\u0142ywu. Jednak w jego trakcie Luksemburg pisa\u0142a bardzo zagrzewaj\u0105ce teksty, mimo \u017ce samo podj\u0119cie walki uznawa\u0142a w tych okoliczno\u015bciach za b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n

Karol Radek, emisariusz bolszewik\u00f3w przebywaj\u0105cy w tym czasie w Berlinie, pisa\u0142 w momencie walk do w\u0142adz KPD: \u201eW waszym programie \u201eCzego chce Zwi\u0105zek Spartakusa\u201d\u201d deklarujecie, \u017ce nie przejmiecie w\u0142adzy dop\u00f3ki, dop\u00f3ty nie b\u0119dziecie mie\u0107 za sob\u0105 mas. Ten w pe\u0142ni prawid\u0142owy punkt widzenia ma sw\u0105 podstaw\u0119 w fakcie, \u017ce rz\u0105d pracowniczy jest niewyobra\u017calny bez istniej\u0105cych masowych organizacji proletariackich\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Radek dodawa\u0142, \u017ce przedwczesne przej\u0119cie w\u0142adzy oznacza odci\u0119cie od prowincji i zgniecenie w czasie kilku godzin. Jak i to, \u017ce bolszewicy w Rosji byli niepor\u00f3wnywalnie silniejsi w lipcu 1917 r., w momencie masowych protest\u00f3w w Piotrogrodzie, ale \u201epowstrzymywali\u015bmy masy ca\u0142\u0105 nasz\u0105 si\u0142\u0105, a kiedy nam si\u0119 to nie uda\u0142o, poprowadzili\u015bmy je do odwrotu od beznadziejnej walki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czy dopiero co powsta\u0142a partia komunistyczna w Niemczech by\u0142a w stanie powstrzyma\u0107 wierz\u0105cych w szybki sukces rewolucji m\u0142odych robotnik\u00f3w i zdemobilizowanych \u017co\u0142nierzy by\u0142o zupe\u0142nie inn\u0105 spraw\u0105. W kontek\u015bcie znaczenia istnienia zakorzenionej w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w rewolucyjnej organizacji, kt\u00f3ra przesz\u0142a ju\u017c przez r\u00f3\u017cne polityczne burze i testy \u2013 spraw\u0105 kluczow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w Luksemburg znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c Lenin uznawa\u0142a, \u017ce b\u0142\u0119demjest organizacyjne<\/em> zerwanie z coraz bardziej przystosowuj\u0105c\u0105 si\u0119 do polityki \u201ew\u0142asnego\u201d pa\u0144stwa dominuj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 socjaldemokracji (dominuj\u0105c\u0105 przynajmniej w Niemczech).<\/p>\n\n\n\n

Jednak Kostyrko, przyjmuj\u0105c b\u0142\u0119dn\u0105 optyk\u0119 relacji rewolucyjnej partii i rewolucji pracowniczej w wydaniu bolszewik\u00f3w, nie rozumie, \u017ce dylematy Luksemburg, Lenina czy Radka z tego okresu by\u0142y w istocie tymi samymi dylematami. Nawet je\u015bli wyci\u0105gali z nich nieraz inne wnioski praktyczne i organizacyjne.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142am, jestem, b\u0119d\u0119!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rewolucja niemiecka pokaza\u0142a przede wszystkim jak bardzo prawdziwe by\u0142y s\u0142owa Luksemburg z \u201eReformy socjalnej czy rewolucji\u201d w 1899 r. Jak wtedy pisa\u0142a, kto \u201eopowiada si\u0119 za drog\u0105 reform ustawodawczych zamiast<\/em> i w przeciwie\u0144stwie<\/em> do zdobycia w\u0142adzy politycznej i dokonania przewrotu spo\u0142ecznego, ten wybiera w rzeczywisto\u015bci nie spokojniejsz\u0105, pewniejsz\u0105, powolniejsz\u0105 drog\u0119 do tego samego<\/em> celu, lecz inny <\/em>cel\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Socjaldemokracja, kt\u00f3ra zosta\u0142a wyniesiona do w\u0142adzy przez rewolucj\u0119, nie tylko nie d\u0105\u017cy\u0142a do \u201ezniesienia systemu pracy najemnej\u201d, o kt\u00f3rym pisa\u0142a Luksemburg, ale okaza\u0142a si\u0119 jego ostatni\u0105 lini\u0105 obrony. I do jego obrony gotowa by\u0142a odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do najbardziej morderczych si\u0142 i \u015brodk\u00f3w. Kostyrko przedstawia to momentami bardzo dobrze i socjaldemokracji nie oszcz\u0119dza.<\/p>\n\n\n\n

Nie wspomina jednak, \u017ce skrajnie prawicowe oddzia\u0142y Freikorps<\/em>, wrogie wszelkim przejawom jakkolwiek rozumianej rewolucji, demokracji i republiki, utworzone zosta\u0142y w grudniu 1918 r. pod patronatem socjaldemokratycznego rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

Liderzy SPD, jak Ebert i Noske, potrzebowali do t\u0142umienia rewolucji wiernej si\u0142y zbrojnej. Wiernej jednak nie im, ale kontrrewolucyjnym ideom i dzia\u0142aniom. To w\u0142a\u015bnie ta si\u0142a dokona\u0142a 15 stycznia 1919 r. brutalnego mordu na R\u00f3\u017cy Luksemburg.<\/p>\n\n\n\n

Triumf kontrrewolucji zawsze jest jednak tylko tymczasowy. Tak d\u0142ugo, jak istnieje wyzysk i r\u00f3\u017cne formy opresji, widmo rewolucji nie przestanie prze\u015bladowa\u0107 panuj\u0105cych, tymczasowych triumfator\u00f3w. \u201eRewolucja ju\u017c jutro \u201eznowu w\u015br\u00f3d grzmot\u00f3w do g\u00f3ry si\u0119 wzniesie\u201d i ku waszemu przera\u017ceniu i w\u015br\u00f3d d\u017awi\u0119k\u00f3w surm oznajmi: By\u0142am, jestem, b\u0119d\u0119!<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Luksemburg, pisz\u0105c to na dzie\u0144 przed \u015bmierci\u0105, tak\u017ce w tej kwestii mia\u0142a racj\u0119. Pomimo kl\u0119ski w 1919 r., ju\u017c w 1923 r. g\u0142\u0119boki kryzys spo\u0142eczny w Niemczech na nowo postawi\u0142 realn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rewolucji pracowniczej. Jednak nie tylko o Niemcy tu chodzi. Przez kolejne ponad sto lat rewolucje i sytuacje przedrewolucyjne stale towarzyszy\u0142y i towarzysz\u0105 kapitalizmowi.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli ta biografia sk\u0142oni kogo\u015b do zag\u0142\u0119bienia si\u0119 w ca\u0142e bogactwo napisanych przez Luksemburg tekst\u00f3w, b\u0119dzie to zapewne nie\u015bwiadomym wk\u0142adem Kostyrko w to, \u017ce, jak pisa\u0142a m\u0142oda R\u00f3\u017ca w \u201eSprawie Robotniczej\u201d, w 1893 r., \u201ewsta\u0142 olbrzym wielog\u0142owy i miljonem d\u0142oni podni\u00f3s\u0142 sztandar: do walki!\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Filip Ilkowski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ca\u0142y \u015bwiat, sikorki i rewolucja pracownicza Na zach\u0119t\u0119 zacznijmy od tego, \u017ce t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 warto przeczyta\u0107, niezale\u017cnie od wszelkich jej s\u0142abo\u015bci. I to nie tylko dlatego, \u017ce mieli\u015bmy rzadk\u0105 okazj\u0119 widzie\u0107 plakaty z obliczem R\u00f3\u017cy Luksemburg na oficjalnych s\u0142upach og\u0142oszeniowych. To solidna, przyzwoicie udokumentowana biografia, kt\u00f3r\u0105, a nie jest to bez znaczenia dla licz\u0105cej 588 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10741,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[319],"tags":[97],"class_list":["post-10740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazeta-luty-2025","tag-featured"],"yoast_head":"\nRECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ca\u0142y \u015bwiat, sikorki i rewolucja pracownicza Na zach\u0119t\u0119 zacznijmy od tego, \u017ce t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 warto przeczyta\u0107, niezale\u017cnie od wszelkich jej s\u0142abo\u015bci. I to nie tylko dlatego, \u017ce mieli\u015bmy rzadk\u0105 okazj\u0119 widzie\u0107 plakaty z obliczem R\u00f3\u017cy Luksemburg na oficjalnych s\u0142upach og\u0142oszeniowych. To solidna, przyzwoicie udokumentowana biografia, kt\u00f3r\u0105, a nie jest to bez znaczenia dla licz\u0105cej 588 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pracownicza Demokracja\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-02-01T22:50:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-02-06T17:31:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"412\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"258\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\".\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\".\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\"},\"author\":{\"name\":\".\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"headline\":\"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d.\",\"datePublished\":\"2025-02-01T22:50:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-06T17:31:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\"},\"wordCount\":2560,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg\",\"keywords\":[\"Featured\"],\"articleSection\":[\"Gazeta - luty 2025\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\",\"name\":\"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg\",\"datePublished\":\"2025-02-01T22:50:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-06T17:31:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg\",\"width\":412,\"height\":258},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/\",\"name\":\"Pracownicza Demokracja\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8\",\"name\":\".\",\"url\":\"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja","og_description":"Ca\u0142y \u015bwiat, sikorki i rewolucja pracownicza Na zach\u0119t\u0119 zacznijmy od tego, \u017ce t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 warto przeczyta\u0107, niezale\u017cnie od wszelkich jej s\u0142abo\u015bci. I to nie tylko dlatego, \u017ce mieli\u015bmy rzadk\u0105 okazj\u0119 widzie\u0107 plakaty z obliczem R\u00f3\u017cy Luksemburg na oficjalnych s\u0142upach og\u0142oszeniowych. To solidna, przyzwoicie udokumentowana biografia, kt\u00f3r\u0105, a nie jest to bez znaczenia dla licz\u0105cej 588 […]","og_url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740","og_site_name":"Pracownicza Demokracja","article_published_time":"2025-02-01T22:50:00+00:00","article_modified_time":"2025-02-06T17:31:59+00:00","og_image":[{"width":412,"height":258,"url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":".","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":".","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740"},"author":{"name":".","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"headline":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d.","datePublished":"2025-02-01T22:50:00+00:00","dateModified":"2025-02-06T17:31:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740"},"wordCount":2560,"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg","keywords":["Featured"],"articleSection":["Gazeta - luty 2025"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740","name":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d. - Pracownicza Demokracja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg","datePublished":"2025-02-01T22:50:00+00:00","dateModified":"2025-02-06T17:31:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#primaryimage","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg","contentUrl":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Roza.Luksemburg.kolonia.1910.jpg","width":412,"height":258},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?p=10740#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"RECENZJA: Weronika Kostyrko, \u201eR\u00f3\u017ca Luksemburg. Moim domem jest ca\u0142y \u015bwiat\u201d."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#website","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/","name":"Pracownicza Demokracja","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/#\/schema\/person\/111010f0277257eac5a64dace1cd1ad8","name":".","url":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10740"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10744,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10740\/revisions\/10744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10741"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracowniczademokracja.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}